१.५.२३

तामग्निमद्भिर्गुणवद्भिरावृतां; द्विजोत्तमैर्वेदषडङ्गपारगैः ।
सहस्रदैः सत्यरतैर्महात्मभि;र्महर्षिकल्पैरृषिभिश्च केवलैः ॥

अन्वयः

अग्निमद्भि: by brahmins worshipping the sacrificial fire, गुणवद्भि: endowed with virtues, वेदषडङ्गपारगै: versed in four vedas and six vedangas (branches of learning at the end of vedas), सहस्रदै: offering charity in thousands, सत्यरतै: devoted to truth, महात्मभि: by exceedingly wise, महर्षिकल्पै: resembling divine sages, केवलै: ऋषिभि: च by unique sages, द्विजोत्तमै: by excellent dwijas (brahmana, kshatriya and vaisyas), आवृताम् filled with, ताम् that Ayodhya.

M N Dutt

It abounded mostly in excellent Brāhmaṇas, lighting the sacrificial fire, and crowned with qualities, and versed in the Vedas and the Vedāngas, and giving away thousands, and ever abiding by truth, and high-souled, and resembling might ascetics.

Summary

That city (of Ayodhya) was filled with excellent dwijas (brahmana, kshatriya and vaisyas) performing rituals of sacrificial fire, virtuous and wellversed in the Vedas and Vedangas. They were generous, truthful and dignified. They were almost equal to rishis and maharshis.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चमस्सर्ग:॥ Thus ends the fifth sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

ताम्तद् (२.१)
अग्निमद्भिर्अग्निमत् (३.३)
गुणवद्भिर्गुणवत् (३.३)
आवृतांआवृत (√आ-वृ + क्त, २.१)
द्विजोत्तमैर्द्विजोत्तम (३.३)
वेदषडङ्गपारगैःवेद–षडङ्ग–पारग (३.३)
सहस्रदैःसहस्र–द (३.३)
सत्यरतैर्सत्य–रत (√रम् + क्त, ३.३)
महात्मभिर्महात्मन् (३.३)
महर्षिकल्पैर्महत्–ऋषि–कल्प (३.३)
ऋषिभिश्ऋषि (३.३)
चच (अव्ययः)
केवलैःकेवल (३.३)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
ता मग्नि म द्भिर्गुण वद्भि रावृ तां
द्वि जोत्त मै र्वेदष डङ्ग पार गैः
स हस्र दैः सत्यर तैर्म हात्मभि
र्म हर्षि क ल्पैरृषि भिश्च केव लैः
जतजर