अन्वयः

धर्मार्थनैपुणै: distinguished in the twin aspects of dharma and artha श्रेष्ठै: by the best, द्विजै: by brahmins, अभिविनीत: wellinstructed in all the matters, ग्रामार्थे for the sake of a village, नगरस्य वा or a town, यदा when, सङ्ग्रामम् the battle, व्रजति proceeds, सौमित्रिसहित: along with Lakshmana, गत्वा having gone, अविजित्य without conquering, न निवर्तते does not return.

Summary

Whenever he, wellinstructed in all matters by the best of brahmins wellversed in dharma and artha proceeds along with Lakshmana to wage a war for the sake of a village or a town, he never returns without conquering the enemy.

पदच्छेदः

यदा	यदा (अव्ययः)
व्रजति	व्रजति (√व्रज् लट् प्र.पु. एक.)
संग्रामं	संग्राम (२.१)
ग्रामार्थे	ग्राम–अर्थ (७.१)
नगरस्य	नगर (६.१)
वा	वा (अव्ययः)
गत्वा	गत्वा (√गम् + क्त्वा)
सौमित्रिसहितो	सौमित्रि–सहित (१.१)
नाविजित्य	न (अव्ययः)–अविजित्य (अव्ययः)
निवर्तते	निवर्तते (√नि-वृत् लट् प्र.पु. एक.)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
य	दा	व्र	ज	ति	सं	ग्रा	मं
ग्रा	मा	र्थे	न	ग	र	स्य	वा
ग	त्वा	सौ	मि	त्रि	स	हि	तो
ना	वि	जि	त्य	नि	व	र्त	ते