अन्वयः

रघुनन्दनः delight of the Raghu race, वेगेन quickly, उद्भ्रमन्निव turning round and round, विक्षिपन् throwing his hands, तत्र तत्र here and there, उटजस्थानम् place of hermitage, समन्ततः all round, अभिवीक्ष्य scaninng, तदा then, सीतया by Sita, रहिताम् devoid of, हेमन्ते in winter season, ध्वस्ताम् destroyed, पद्मिनीमिव like the lotus pond, श्रिया with beauty, विरहिताम् without, पर्णशालाम् cottage, ददर्श saw.

M N Dutt

And proceeding with swiftness, throwing about his limbs, Raghu's son began to survey all around the hut. He then found it empty of Sītā, like to a tank in evil plight and bereft of lotuses-during the winter.

Summary

Rama, the delight of the Raghu dynasty, hurtled in, turning round, throwing his hands to and fro, casting his looks all around the cottage where she used to move. The cottage, devoid of Sita looked like a lotuspond, the beauty of its lotuses destroyed by winter.

पदच्छेदः

उद्भ्रमन्न्	उद्भ्रमत् (√उत्-भ्रम् + शतृ, १.१)
इव	इव (अव्ययः)
वेगेन	वेग (३.१)
विक्षिपन्	विक्षिपत् (√वि-क्षिप् + शतृ, १.१)
रघुनन्दनः	रघुनन्दन (१.१)
तत्र	तत्र (अव्ययः)
तत्रोटजस्थानम्	तत्र (अव्ययः)–उटज–स्थान (२.१)
अभिवीक्ष्य	अभिवीक्ष्य (√अभिवि-ईक्ष् + ल्यप्)
समन्ततः	समन्ततः (अव्ययः)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
उ	द्भ्र	म	न्नि	व	वे	गे	न
वि	क्षि	प	न्र	घु	न	न्द	नः
त	त्र	त	त्रो	ट	ज	स्था	न
म	भि	वी	क्ष्य	स	म	न्त	तः