३.५९.१२

अनासादयमानं तं सीतां दशरथात्मजम् ।
पङ्कमासाद्य विपुलं सीदन्तमिव कुञ्जरम् ।
लक्ष्मणो राममत्यर्थमुवाच हितकाम्यया ॥

अन्वयः

सीताम् Sita, अनासादयमानम् unable to find, दशरथात्मजम् the son of Dasaratha, विपुलम् deep, पङ्कम् mud, आसाद्य reached, सीदन्तम् sinking, कुञ्जरम् इव like an elephant, तं रामम् that Rama, लक्ष्मणः Lakshmana, अत्यर्थम् great, हितकाम्यया for his welfare, उवाच said.

Summary

Lakshmana, dedicated to his wellbeing, spoke to Rama, son of Dasaratha, who was sinking like an elephant into the quagmire, when he failed to trace Sita.

पदच्छेदः

अनासादयमानंअनासादयमान (२.१)
तंतद् (२.१)
सीतांसीता (२.१)
दशरथात्मजम्दशरथ–आत्मज (२.१)
पङ्कम्पङ्क (२.१)
आसाद्यआसाद्य (√आ-सादय् + ल्यप्)
विपुलंविपुल (२.१)
सीदन्तम्सीदत् (√सद् + शतृ, २.१)
इवइव (अव्ययः)
कुञ्जरम्कुञ्जर (२.१)
लक्ष्मणोलक्ष्मण (१.१)
रामम्राम (२.१)
अत्यर्थम्अत्यर्थम् (अव्ययः)
उवाचउवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
हितकाम्ययाहित–काम्या (३.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१०१११२
ना सा मा नं तं सी तां
थात्म जम्ङ्क मा साद्यविपु लं
सीन्तमि कुञ्ज रम्क्ष्म णो रा
त्यर्थमु वाहि काम्य या