३.६३.१८

परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः ।
सीतामादाय वैदेहीमुत्पपात विहायसं ।
रक्षसा निहतं पूर्व्म न मां हन्तुं त्वमर्हसि ॥

अन्वयः

अयं तु he is, युधि in the battle, मत्पक्षनिहतः killed by my wings, तस्य सारथिः his charioteer, रावणः Ravana, परिश्रान्तस्य an exhausted one, मे my, पक्षौ both wings, खड्गेन with a sword, छित्त्वा having cut, वैदेहीम् Vaidehi, सीताम् Sita, आदाय after taking, विहायसम् into the sky, उत्पपात flew up, रक्षसा by Ravana, पूर्वम् earlier, निहतम् slain, माम् me, त्वम् you, हन्तुम् to kill, नार्हसि not proper.

Summary

He is Ravana's charioteer slain by my wings in the battle. As I was exhausted in the encounter Ravana clipped my wings, took Sita, and flew into the sky. You need not kill me. I am already slain by the demon.

पदच्छेदः

परिश्रान्तस्यपरिश्रान्त (√परि-श्रम् + क्त, ६.१)
मेमद् (६.१)
पक्षौपक्ष (२.२)
छित्त्वाछित्त्वा (√छिद् + क्त्वा)
खड्गेनखड्ग (३.१)
रावणःरावण (१.१)
सीताम्सीता (२.१)
आदायआदाय (√आ-दा + ल्यप्)
वैदेहीम्वैदेही (२.१)
उत्पपातउत्पपात (√उत्-पत् लिट् प्र.पु. एक.)
विहायसम्विहायस् (२.१)
रक्षसारक्षस् (३.१)
निहतंनिहत (√नि-हन् + क्त, २.१)
पूर्वंपूर्वम् (अव्ययः)
नन (अव्ययः)
मांमद् (२.१)
हन्तुंहन्तुम् (√हन् + तुमुन्)
त्वम्त्वद् (१.१)
अर्हसिअर्हसि (√अर्ह् लट् म.पु. )

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
प रि श्रा न्तस्य मे प क्षौ छि त्त्वा ख ड्गे
न राव णः सी ता मा दाय वै दे ही
मुत्प पातवि हाय सं रक्ष सानि
ह तं पूर्व्मन मां ह न्तुंत्व मर्हसि