४.१.४३

पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम् ।
चक्रवाकानुचरितां कारण्डवनिषेविताम् ।
प्लवैः क्रौञ्चैश्च संपूर्णां वराहमृगसेविताम् ॥

अन्वयः

सौमित्रे O Saumitri, शीतजलाम् with cool water, पुष्करायुताम् filled with lotuses, चक्रवाकानुचरिताम् with chakravakas flying about, कारण्डवनिषेविताम् frequented by ducks, इमाम् this, पश्य see.

M N Dutt

O Saumitri, behold this Pampā of cool water, enveloped on all sides with lotuses, and frequented by Cakravākas, Karandavas, Krauñcas, Plavas and high deer.

Summary

'O Saumitri look at this lake of cool water filled with, lotuses, chakravakas flying about and ducks floating.

पदच्छेदः

पश्यपश्य (√पश् लोट् म.पु. )
शीतजलांशीत–जल (२.१)
चेमांच (अव्ययः)–इदम् (२.१)
सौमित्रेसौमित्रि (८.१)
पुष्करायुताम्पुष्कर–आयुत (२.१)
चक्रवाकानुचरितांचक्रवाक–अनुचरित (√अनु-चर् + क्त, २.१)
कारण्डवनिषेविताम्कारण्डव–निषेवित (√नि-सेव् + क्त, २.१)
प्लवैःप्लव (३.३)
क्रौञ्चैश्क्रौञ्च (३.३)
चच (अव्ययः)
सम्पूर्णांसम्पूर्ण (√सम्-पृ + क्त, २.१)
वराहमृगसेविताम्वराह–मृग–सेवित (√सेव् + क्त, २.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
पश्य शीतज लां चे मां सौ मि त्रेपु
ष्क रायु ताम् चक्र वा कानुचरि तां
का रण्डवनि षेवि ताम्प्ल वैः क्रौ ञ्चै
श्च सं पू र्णांव राहमृग सेवि ताम्