४.२६.२३

नियम्य कोपं प्रतिपाल्यतां शर;त्क्षमस्व मासांश्चतुरो मया सह ।
वसाचलेऽस्मिन्मृगराजसेविते; संवर्धयञ्शत्रुवधे समुद्यतः ॥

अन्वयः

शत्रुवधे in slaying of enemies, समुद्यमम् effort, क्षमस्व you may pardon, कोपम् anger, नियम्य controlling, शरत् autumn, प्रतिपाल्यताम् you may wait for, चतुरः four, मासान् months, संवर्तयन् carrying out, मृगराजसेविते inhabited by lions, अस्मिन् अचले on this mountain, मया सह along with me, वस stay.

M N Dutt

Subduing your wrath, and awaiting the autumn, do you with me spend these four months in this hill filled with deer, capable as you are of encompassing the destruction of your enemy.

Summary

'Control your anger and wait for autumn. Pardon these (intervening) four months (which put a halt on your wareffort). Stay with me on this mountain infested with lions. Brace up to kill the enemy.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तविंशस्सर्गः॥Thus ends the twentyseventh sarga of Kishkindakanda of the Holy Ramayana, the first epic, composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

नियम्यनियम्य (√नि-यम् + ल्यप्)
कोपंकोप (२.१)
प्रतिपाल्यतांप्रतिपाल्यताम् (√प्रति-पालय् प्र.पु. एक.)
शरत्शरद् (१.१)
क्षमस्वक्षमस्व (√क्षम् लोट् म.पु. )
मासांश्मास (२.३)
चतुरोचतुर् (२.३)
मयामद् (३.१)
सहसह (अव्ययः)
वसाचलेवस (√वस् लोट् म.पु. )–अचल (७.१)
ऽस्मिन्इदम् (७.१)
मृगराजसेवितेमृगराज–सेवित (√सेव् + क्त, ७.१)
संवर्धयञ्संवर्धयत् (√सम्-वर्धय् + शतृ, १.१)
शत्रुवधेशत्रु–वध (७.१)
समुद्यतःसमुद्यत् (√समुत्-इ + शतृ, १.३)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
नि यम्य को पंप्रति पाल्य तांशर
त्क्ष मस्व मा सांश्चतु रोम यासह
व साच ले ऽस्मिन्मृग राज सेवि ते
सं वर्ध य ञ्शत्रुव धेस मुद्य तः
जतजर