४.३८.३३

आवृत्य पृथिवीं सर्वां पर्वतांश्च वनानि च ।
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः ।
अभ्यवर्तन्त सुग्रीवं सूर्यमभ्रगणा इव ॥

अन्वयः

प्लवङ्गमाः monkeys, आप्लवन्तः leaping in enthusiasm, प्लवन्तश्च and jumping, गर्जन्तश्च and roaring, सूर्यम् Sun, अभ्रगणा इव like the clouds, सुग्रीवम् Sugriva, अभ्यवर्तन्त approached.

M N Dutt

And all the monkeys of the world were some of them coming and others putting up. And monkeys-some of them dripping, and some leaping, and some roaring-gathered round Sugriva, like clouds gathering round the sun.

Summary

The monkeys came leaping, jumping and roaring in enthusiasm and surrounded Sugriva just as clouds surround the Sun.

पदच्छेदः

आवृत्यआवृत्य (√आ-वृ + ल्यप्)
पृथिवींपृथिवी (२.१)
सर्वांसर्व (२.१)
पर्वतांश्पर्वत (२.३)
(अव्ययः)
वनानिवन (२.३)
(अव्ययः)
आप्लवन्तःआप्लवत् (√आ-प्लु + शतृ, १.३)
प्लवन्तश्प्लवत् (√प्लु + शतृ, १.३)
(अव्ययः)
गर्जन्तश्गर्जत् (√गर्ज् + शतृ, १.३)
(अव्ययः)
प्लवंगमाःप्लवंगम (१.३)
अभ्यवर्तन्तअभ्यवर्तन्त (√अभि-वृत् लङ् प्र.पु. बहु.)
सुग्रीवंसुग्रीव (२.१)
सूर्यम्सूर्य (२.१)
अभ्रगणाअभ्र–गण (१.३)
इवइव (अव्ययः)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१०१११२
वृत्यपृथि वीं र्वांर्व तांश्च
नानिप्ल न्तःप्ल न्तश्च
र्ज न्त श्चप्ल वं माःभ्यर्त
न्त सु ग्री वं सूर्यभ्र णा