४.४०.२४

द्वीपस्तस्यापरे पारे शतयोजनमायतः ।
अगम्यो मानुषैर्दीप्तस्तं मार्गध्वं समन्ततः ।
तत्र सर्वात्मना सीता मार्गितव्या विशेषतः ॥

अन्वयः

तस्य its, अपरे पारे on the other side, शतयोजनमायतः stretched over a distance of a hundred yojanas, मानुषैः for human beings, अगम्यः inaccessible, दीप्तः glittering, द्वीपः island, तम् that place, समन्ततः all over there, मार्गध्वम् explore.

M N Dutt

On its other shore is an island extending over an hundred Yojanas, inaccessible to men*, and of splendid aspect. Do you explore it all round. There, in particular, you must every way search for Sita. *Because, says the commentator,. of the profusion of gold in it.

Summary

'Beyond this, on the other side of the sea stretching over an area of a hundred yojanas is an island difficult to reach for humans. Which you may explore.

पदच्छेदः

द्वीपस्द्वीप (१.१)
तस्यापरेतद् (६.१)–अपर (७.१)
पारेपार (७.१)
शतयोजनम्शत–योजन (२.१)
आयतःआयत (√आ-यम् + क्त, १.१)
अगम्योअगम्य (१.१)
मानुषैर्मानुष (३.३)
दीप्तस्दीप्त (√दीप् + क्त, १.१)
तंतद् (२.१)
मार्गध्वंमार्गध्वम् (√मार्ग् लोट् म.पु. द्वि.)
समन्ततःसमन्ततः (अव्ययः)
तत्रतत्र (अव्ययः)
सर्वात्मनासर्व–आत्मन् (३.१)
सीतासीता (१.१)
मार्गितव्यामार्गितव्य (√मार्ग् + कृत्, १.१)
विशेषतःविशेषतः (अव्ययः)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
द्वी प स्त स्याप रे पा रेशत योज
न माय तःअ ग म्यो मानु षै र्दीप्त
स्तं मा र्ग ध्वंस मन्त तः तत्र स र्वा
त्म ना सी ता मार्गि त व्यावि शेष तः