४.४१.१

ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम् ।
बुद्धिविक्रमसंपन्नान्वायुवेगसमाञ्जवे ॥

अन्वयः

सुग्रीवः Sugriva, तान् them, हरीन् monkeys, दक्षिणां दिशम् in the southernquarter, प्रस्थाप्य having sent, अथ now, मेघसङ्काशम् resembling a cloud, सुषेणं नाम known as Sushena, यूथपम् troop leader, अब्रवीत् said.

Summary

After sending the monkeys in the southern direction, Sugriva said to the cloudlike troop leader called Sushena.

पदच्छेदः

ततःततस् (अव्ययः)
प्रस्थाप्यप्रस्थाप्य (√प्र-स्थापय् + ल्यप्)
सुग्रीवस्सुग्रीव (१.१)
तान्तद् (२.३)
हरीन्हरि (२.३)
दक्षिणांदक्षिण (२.१)
दिशम्दिश् (२.१)
बुद्धिविक्रमसम्पन्नान्बुद्धि–विक्रम–सम्पन्न (√सम्-पद् + क्त, २.३)
वायुवेगसमाञ्जवेवायु–वेग–सम (२.३)–जव (७.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

तः प्र स्थाप्य सु ग्री
स्तान्ह री न्दक्षि णांदि शम्
बुद्धि विक्र सं न्ना
न्वायु वे माञ्ज वे