५.९.३

नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम् ।
न हि रामसमः कश्चिद्विद्यते त्रिदशेष्वपि ।
अन्येयमिति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः ॥

अन्वयः

भामिनी lovely lady, रामेण about Rama, वियुक्ता separated, स्वप्तुम् to sleep, न अर्हति will not, भोक्तुम् न not to eat, अलङ्कर्तुम् to decorate, अपि also, न not, पानम् drinking, उपसेवितुम् to serve, सुराणाम् among gods, ईश्वरमपि even the lord, अन्यम् and others, नरम् man, उपस्थातुम् to approach, न not, हि indeed, रामसमः equal to Rama, कश्चित् any one, त्रिदशेष्वपि even among gods, न विद्यते हि not exist, इयम् this lady, अन्या other, इति thus, निश्चित्य having decided, सः he, पानभूमौ at the banquet, चचार strolled.

M N Dutt

She is incapable of associating with any other person, although he were the sovereign of the celestials himself. And even in all heaven there is none who is equal to Rāma.

Summary

'Lovely Sita, being away from Rama, will not sleep, will not eat or drink or adorn herself. How can she approach any other man even if he is the king of gods for there is none equal to Rama even among gods'. Having thus decided, Hanuman strolled about the banquet hall.

पदच्छेदः

नान्यंन (अव्ययः)–अन्य (२.१)
नरम्नर (२.१)
उपस्थातुंउपस्थातुम् (√उप-स्था + तुमुन्)
सुराणाम्सुर (६.३)
अपिअपि (अव्ययः)
चेश्वरम्च (अव्ययः)–ईश्वर (२.१)
नन (अव्ययः)
हिहि (अव्ययः)
रामसमःराम–सम (१.१)
कश्चिद्कश्चित् (१.१)
विद्यतेविद्यते (√विद् प्र.पु. एक.)
त्रिदशेष्वपित्रिदश (७.३)–अपि (अव्ययः)
अन्येयम्अन्य (१.१)–इदम् (१.१)
इतिइति (अव्ययः)
निश्चित्यनिश्चित्य (√निः-चि + ल्यप्)
पानभूमौपान–भूमि (७.१)
चचारचचार (√चर् लिट् प्र.पु. एक.)
सःतद् (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
ना न्यंनरमु प स्था तुंसु रा णाम
पि चेश्व रम्नहि रामस मः कश्चि
द्विद्य तेत्रिद शेष्वपि अ न्येयमि
ति नि श्चित्य पान भू मौच चार सः