६.१९.३४

इमां महाराजसमीक्ष्य वाहिनी;मुपस्थितां प्रज्वलितग्रहोपमाम् ।
ततः प्रयत्नः परमो विधीयतां; यथा जयः स्यान्न परैः पराजयः ॥

अन्वयः

महाराज O Great king!, प्रवजितग्रहोपमाम् looking like a cruel blazing planet, उपस्थिताम् stationed close, इमाम् this, वाहिनीम् ocean of army, समीक्ष्य observing ततः that, जयः victory, यथा so also, स्यात् in the hand s of, परैः enemies, पराजयः defeat, न not, परमः supreme, प्रयत्नः effort, विधीयताम् perform.

M N Dutt

Observing this host, that has presented itself, resembling a flaming planet, do you, O might monarch, prepare yourself to the uttermost, so that victory may be your, and that you may not come by discomfiture at the hands of the foe.

Summary

"O Great King! Observing the ocean of army close by their appearing cruel like a blazing planet, make supreme efforts to be victorious and not to be defeated in the hands of the enemy."॥ इत्यार्षेवाल्मीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेअष्टाविंशस्सर्गः ॥This is the end of the twenty eighth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

इमांइदम् (२.१)
महाराजमहत्–राज (८.१)
समीक्ष्यसमीक्ष्य (√सम्-ईक्ष् + ल्यप्)
वाहिनीम्वाहिनी (२.१)
उपस्थितांउपस्थित (√उप-स्था + क्त, २.१)
प्रज्वलितग्रहोपमाम्प्रज्वलित (√प्र-ज्वल् + क्त)–ग्रह–उपम (२.१)
ततःततस् (अव्ययः)
प्रयत्नःप्रयत्न (१.१)
परमोपरम (१.१)
विधीयतांविधीयताम् (√वि-धा प्र.पु. एक.)
यथायथा (अव्ययः)
जयःजय (१.१)
स्यान्नस्यात् (√अस् विधिलिङ् प्र.पु. एक.)–न (अव्ययः)
परैःपर (३.३)
पराजयःपराजय (१.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
इ मांम हा राजस मीक्ष्य वाहि नी
मु पस्थि तां प्रज्वलि तग्र होप माम्
त तःप्र य त्नःपर मोवि धीय तां
य थाज यः स्यान्नप रैःप राज यः
जतजर