अन्वयः
AI
संवृतमन्त्रस्य गूढ आकार इङ्गितस्य च तस्य प्रारम्भाः प्राक्तनाः संस्काराः इव फलानुमेयाः (आसन्) ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तस्येति॥ संवृतमन्त्रस्य गुप्तविचारस्य।
वेदभेदे गुप्तवादे मन्त्रः इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.१७५ ) । शोकहर्षादिसूचको भ्रुकुटीमुखरागादिराकारः। इङ्गितं चेष्टितं हृदयगतविकारो वा। इङ्गितं हृद्गतो भावो बहिराकार आकृतिः इति सज्जनः। गूढे आकारेङ्गिते यस्य। स्वभावचापलाद्भ्रमपरम्परया मुखरागादिलिङ्गैर्वाऽतृतीयगामिमन्त्रस्य तस्य। प्रारभ्यन्त इति प्रारम्भाः सामाद्युपायप्रयोगाः। प्राक्इत्यव्ययेन पूर्वजन्मोच्यते। तत्र भवाः प्राक्तनाः। सायंचिरं- (अष्टाध्यायी ४.३.२३ ) इत्यादिना ट्युल्प्रत्ययः। संस्काराः पूर्वकर्मवासना इव फलेन कार्येण अनुमेया अनुमातुं योग्या आसन्। अत्र याज्ञवल्क्यः(आचार.१३।३४४)-मन्त्रमूलं यतो राज्यमतो मन्त्रं सुरक्षितम् । कुर्याद्यथा तन्न विदुः कर्मणामा फलोदयात् ॥ इति ॥
Summary
AI
His counsel was kept secret and his physical expressions were hidden; thus, his undertakings could only be inferred from their results, much like the hidden impressions of past lives.
सारांश
AI
उनकी गुप्त मंत्रणा और गूढ़ मुखाकृति के कारण उनके कार्यों का पता फल मिलने पर ही चलता था, जैसे पूर्व जन्म के संस्कारों का अनुभव बाद में होता है।
पदच्छेदः
AI
| तस्य | तद् (६.१) | his |
| संवृतमन्त्रस्य | संवृत (सम्√वृ+क्त)–मन्त्र (६.१) | of one whose counsel is secret |
| गूढाकारेङ्गितस्य | गूढ (√गुह्+क्त)–आकार–इङ्गित (६.१) | of one whose gestures are hidden |
| च | च | and |
| फलानुमेयाः | फल–अनुमेय (अनु√मा+यत्, १.३) | inferable by results |
| प्रारम्भाः | प्रारम्भ (प्र+आ√रभ्+घञ्, १.३) | undertakings |
| संस्काराः | संस्कार (सम्√कृ+घञ्, १.३) | impressions |
| प्राक्तनाः | प्राक् (+त्यप्, १.३) | of past lives |
| इव | इव | like |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | स्य | सं | वृ | त | म | न्त्र | स्य |
| गू | ढा | का | रे | ङ्गि | त | स्य | च |
| फ | ला | नु | मे | याः | प्रा | र | म्भाः |
| सं | स्का | राः | प्रा | क्त | ना | इ | व |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.