अन्वयः
AI
बुध-उपमः प्रिय-दर्शनः सः भूमि-पतिः तत्तत् पत्न्यै दर्शयन् लङ्घितम् अध्वानम् अपि न बुबुधे ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तत्तदिति॥ प्रियं दर्शनं स्वकर्मकं यस्यासौ प्रियदर्शनः। दर्शनीय इत्यर्थः। भूमिपतिः पत्न्यै तत्तदद्भुतं वस्तु दर्शयन्, लङ्घितमतिवाहितमप्यध्वानं न बुबुधे न ज्ञातवान्। बुधः सौम्य उपमोपमानं यस्येति विग्रहः । इदं विशेषणं तत्तद्दर्शयन्नित्युपयोगितयैतस्य ज्ञातृत्वसूचनार्थम् ॥
Summary
AI
The wise and handsome King Dilīpa, while pointing out various scenic sights to his wife, did not even realize the long distance they had covered, so engrossed was he in her company and the landscape.
सारांश
AI
विद्वान राजा दिलीप अपनी पत्नी को मार्ग के विविध दृश्य दिखाते हुए इतने मग्न थे कि उन्हें लंबी दूरी तय करने का पता ही नहीं चला।
पदच्छेदः
AI
| तत्तत् | तत्तद् (२.१) | various things |
| भूमिपतिः | भूमि–पति (१.१) | the King |
| पत्न्यै | पत्नी (४.१) | to his wife |
| दर्शयन् | दर्शयत् (√दृश्+णिच्+शतृ, १.१) | showing |
| प्रियदर्शनः | प्रिय–दर्शन (१.१) | of pleasing appearance |
| अपि | अपि | even |
| लङ्घितम् | लङ्घित (√लङ्घ्+क्त, २.१) | crossed / traversed |
| अध्वानम् | अध्वन् (२.१) | the path |
| बुबुधे | बुबुधे (√बुध् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | realized / noticed |
| न | न | not |
| बुधोपमः | बुध–उपम (१.१) | comparable to Budha (the wise) |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | त्त | द्भू | मि | प | तिः | प | त्न्यै |
| द | र्श | य | न्प्रि | य | द | र्श | नः |
| अ | पि | ल | ङ्घि | त | म | ध्वा | नं |
| बु | बु | धे | न | बु | धो | प | मः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.