अन्वयः
AI
विधेः सायंतनस्य अन्ते सः अन्वासितम् अरुन्धत्या स्वाहया हविर्भुजम् इव तपो-निधिम् ददर्श ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
विधेरिति॥ स राजा सांयंतनस्य सायंभवस्य।
सायंचिरम्- (अष्टाध्यायी ४.३.२३ ) इत्यादिना ट्युल्प्रत्ययः। विधेर्जपहोमाद्यनुष्ठानस्य। अन्तेऽवसानेऽरुन्धत्यान्वासितं पश्चादुपवेशनेनोपसेवितम्। कर्मणि क्तः। उपसर्गवशात्सकर्मकत्वम्। अन्वास्यैनाम् इत्यादिवदुपपद्यते। तपोनिधिं वसिष्टम्। स्वाहया स्वाहादेव्या। अथाग्नायी स्वाहा च हुतभुक्प्रिया इत्यमरः (अमरकोशः २.७.२३ ) । अन्वासितं हविर्भुजमिव। ददर्श। समित्पुष्पकुशागन्यम्बुमृदन्नाक्षतपाणिकः। जपं होमं च कुर्वाणो नाभिवाद्यो द्विजो भवेत् ॥ इत्यनुष्टानस्य मध्येऽभिवादननिषेधाद्विधेरन्ते ददर्शेत्युक्तम्। अन्वासितं चात्र पतिव्रताधर्मत्वेनोक्तं न तु कर्माङ्गत्वेन। विधेरन्ते इति कर्मणः समाप्त्यभिधानात् ॥
Summary
AI
After the evening rituals were completed, the king saw the great sage Vasiṣṭha. He was seated with his wife Arundhatī, resembling the god of fire, Agni, accompanied by his consort Svāhā.
सारांश
AI
सायंकालीन वंदना के पश्चात राजा ने तपस्वी वसिष्ठ के दर्शन किए, जो अरुंधती के साथ वैसे ही विराजित थे जैसे अग्नि के साथ स्वाहा सुशोभित होती है।
पदच्छेदः
AI
| विधेः | विधि (६.१) | of the ritual |
| सायंतनस्य | सायंतन (६.१) | of the evening |
| अन्ते | अन्त (७.१) | at the conclusion |
| सः | तद् (१.१) | he (Dilīpa) |
| ददर्श | ददर्श (√दृश् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | saw |
| तपोनिधिम् | तपस्–निधि (२.१) | the treasure of penance (Vasiṣṭha) |
| अन्वासितम् | अन्वासित (अनु√आस्+क्त, २.१) | seated beside |
| अरुन्धत्या | अरुन्धती (३.१) | by Arundhatī |
| स्वाहया | स्वाहा (३.१) | by Svāhā |
| इव | इव | like |
| हविर्भुजम् | हविस्–भुज् (२.१) | the consumer of oblations (Fire) |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | धेः | सा | यं | त | न | स्या | न्ते |
| स | द | द | र्श | त | पो | नि | धिम् |
| अ | न्वा | सि | त | म | रु | न्ध | त्या |
| स्वा | ह | ये | व | ह | वि | र्भु | जम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.