कौशिकेन स किल क्षितीश्वरो
राममध्वरविघातशान्तये ।
काकपक्षधरमेत्य याचित-
स्तेजसां हि न वयः समीक्ष्यते ॥

अन्वयः AI कौशिकेन सः क्षितीश्वरः अध्वर-विघात-शान्तये काकपक्षधरं रामम् एत्य याचितः किल । हि तेजसां वयः न समीक्ष्यते ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) कौशिकेनेति॥ कौशिकेन कुशिकापत्येन विश्वामित्रेण। एत्याभ्यागत्य। स क्षितीश्वरो दशरथः। अध्वरविघातशान्तये यज्ञविघ्नविध्वंसाय। काकपक्षधरं बालकोचितशिखाधरम्। बालानां तु शिखा प्रोक्ता काकपक्षः शिखण्डकः इति हलायुधः। रामं याचितः किल प्रार्थितः खलु। याचेर्द्विकर्मकादप्रधाने कर्मणि क्तः। अप्रधाने दुहादीनाम् इति वचनात्। नायं बालाधिकार इत्याशङ्क्याह-तेजसां तेजस्विनां वयो बाल्यादि न समीक्ष्यते हि। अप्रप्रयोजकमित्यर्थः। अत्र सर्गे रथोद्धतावृत्तम्। उक्तं च-रान्नराविह रथोद्धता लगौ इति ॥
Summary AI Viśvāmitra approached King Daśaratha and requested the young Rāma, who still wore side-locks, to remove obstacles to his sacrifice. Indeed, in the case of the brilliant, age is not a factor to be considered.
सारांश AI ऋषि विश्वामित्र ने यज्ञ की रक्षा हेतु राजा दशरथ से किशोर राम को माँगा, क्योंकि तेजस्वियों की शक्ति देखने के लिए उनकी आयु नहीं देखी जाती।
पदच्छेदः AI
कौशिकेनकौशिक (३.१) by Viśvāmitra
सःतद् (१.१) that
किलकिल indeed
क्षितीश्वरःक्षितिईश्वर (१.१) the lord of the earth (Daśaratha)
रामम्राम (२.१) Rāma
अध्वरविघातशान्तयेअध्वरविघातशान्ति (४.१) for the removal of obstacles to the sacrifice
काकपक्षधरम्काकपक्षधर (२.१) wearing side-locks of hair (youthful)
एत्यएत्य (आ√इ+ल्यप्) having approached
याचितःयाचित (√याच्+क्त, १.१) was requested
तेजसांतेजस् (६.३) of the brilliant ones
हिहि for
not
वयःवयस् (१.१) age
समीक्ष्यतेसमीक्ष्यते (सम्+प्र√ईक्ष् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) is considered
छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
कौ शि के कि क्षि ती श्व रो
रा ध्व वि घा शा न्त ये
का क्ष मे त्य या चि
स्ते सां हि यः मी क्ष्य ते
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.