अन्वयः
AI
तीव्रवेगधुतमार्गवृक्षया स्वनोग्रया प्रेतचीवरवसा तया पितृकाननोत्थया वात्यया इव भरताग्रजः अभ्यभावि ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तीव्रेति॥ तीव्रवेगेन धुताः कम्पिता मार्गवृक्षा यया तथोक्तया। प्रेतचीवराणि वस्त इति प्रेतचीवरवाः तया प्रेतचीवरवसा। वसतेराच्छादनार्थात्क्विप्। स्वनेन सिंहनादेनोग्रया तया ताडकया। पितृकानने श्मशान उत्थोत्पन्ना।
आतश्चोपसर्गे (अष्टाध्यायी ३.३.१०६ ) इत्युत्पूर्वात्तिष्ठतेः कर्तरि क्तप्रत्ययः। तया वात्ययेव वातसमूहेनेव॥ पाशादिभ्यो यः (अष्टाध्यायी ४.२.४९ ) इति यः। भरताग्रजो रामोऽभ्यभाव्यभिभूतः। कर्मणि लुङ्। तीव्रवेगेत्यादिविशेषणानि वात्यायामपि योज्यानि ॥
Summary
AI
Rāma was attacked by her, who roared fiercely and shook the trees along the path with her great speed. Wearing the clothes of the dead, she resembled a whirlwind rising from a cremation ground.
सारांश
AI
श्मशान के वस्त्र पहने और भयंकर गर्जना करती हुई वह राक्षसी, श्मशान से उठी तीव्र आंधी की भाँति राम के ऊपर टूट पड़ी।
पदच्छेदः
AI
| तीव्रवेगधुतमार्गवृक्षया | तीव्र–वेग–धुत (√धु+क्त)–मार्ग–वृक्ष (३.१) | by her who shook the trees on the path with great speed |
| प्रेतचीवरवसा | प्रेत–चीवर–वसा (√वस्+अच्, १.१) | wearing the clothes of the dead |
| स्वनोग्रया | स्वन–उग्र (३.१) | fierce with her roar |
| अभ्यभावि | अभ्यभावि (अभि√भू भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | was attacked/overpowered |
| भरताग्रजः | भरत–अग्रज (१.१) | the elder brother of Bharata (Rāma) |
| तया | तद् (३.१) | by her |
| वात्यया | वात्या (३.१) | by a whirlwind |
| इव | इव | like |
| पितृकाननोत्थया | पितृकानन–उत्थ (उद्√स्था+क, ३.१) | rising from a cemetery |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ती | व्र | वे | ग | धु | त | मा | र्ग | वृ | क्ष | या |
| प्रे | त | ची | व | र | व | सा | स्व | नो | ग्र | या |
| अ | भ्य | भा | वि | भ | र | ता | ग्र | ज | स्त | या |
| वा | त्य | ये | व | पि | तृ | का | न | नो | त्थ | या |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.