नैरृतघ्नमथ मन्त्रवन्मुनेः
प्रापदस्त्रमवदानतोषितात् ।
ज्योतिरिन्धननिपाति भास्करा-
त्सूर्यकान्त इव ताडकान्तकः ॥
नैरृतघ्नमथ मन्त्रवन्मुनेः
प्रापदस्त्रमवदानतोषितात् ।
ज्योतिरिन्धननिपाति भास्करा-
त्सूर्यकान्त इव ताडकान्तकः ॥
प्रापदस्त्रमवदानतोषितात् ।
ज्योतिरिन्धननिपाति भास्करा-
त्सूर्यकान्त इव ताडकान्तकः ॥
अन्वयः
AI
अथ ताडका-अन्तकः अवदान-तोषितात् मुनेः नैर्ऋत-घ्नम् मन्त्रवत् अस्त्रम् प्रापत्, इव सूर्यकान्तः भास्करात् इन्धन-निपाति ज्योतिः (प्रापत्)।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
नैर्ऋतेति॥ अथानन्तरं ताडकान्तको रामः। अवदानं पराक्रमः।
पराक्रमोऽवदानं स्यात् इति भागुरिः। तेन तोषितान्मुनेः। नैर्ऋतान्राक्षसान्तीति नैर्ऋतघ्नम्। अमनुष्यकर्तृके च (अष्टाध्यायी ३.२.५३ ) इति टक्। मन्त्रवन्मन्त्रयुक्तमस्त्रम्। सूर्यकान्तो मणिविशेषो भास्करादिन्धनानि निपातयतीतीन्धननिपाति काष्ठदाहकं ज्योतिरिव। प्रापत् प्राप्तवान् ॥
Summary
AI
Then, from the sage (Vishvamitra), who was pleased by his heroic deed, the slayer of Tataka (Rama) obtained demon-slaying weapons accompanied by mantras, just as a sunstone receives from the sun a fire-igniting light that falls upon fuel.
सारांश
AI
ताड़का का वध करने वाले राम ने मुनि विश्वामित्र की सेवा से प्रसन्न होकर उनसे राक्षसों का विनाश करने वाला 'नैऋतघ्न' अस्त्र प्राप्त किया, जैसे सूर्यकांत मणि सूर्य से अग्नि उत्पन्न करने वाला तेज ग्रहण करती है।
पदच्छेदः
AI
| नैर्ऋतघ्नम् | नैर्ऋतघ्न (२.१) | demon-slaying |
| अथ | अथ | Then, |
| मन्त्रवत् | मन्त्रवत् (२.१) | accompanied by mantras, |
| मुनेः | मुनि (५.१) | from the sage |
| प्रापत् | प्रापत् (प्र√आप् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | obtained |
| अस्त्रम् | अस्त्र (२.१) | divine weapons |
| अवदानतोषितात् | अवदानतोषित (५.१) | from him who was pleased by the heroic deed, |
| ज्योतिः | ज्योतिस् (२.१) | light |
| इन्धननिपाति | इन्धननिपातिन् (२.१) | that falls on fuel |
| भास्करात् | भास्कर (५.१) | from the sun, |
| सूर्यकान्तः | सूर्यकान्त (१.१) | a sunstone |
| इव | इव | just as |
| ताडकान्तकः | ताडकान्तक (१.१) | the slayer of Tataka (Rama) |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नै | रृ | त | घ्न | म | थ | म | न्त्र | व | न्मु | नेः |
| प्रा | प | द | स्त्र | म | व | दा | न | तो | षि | तात् |
| ज्यो | ति | रि | न्ध | न | नि | पा | ति | भा | स्क | रा |
| त्सू | र्य | का | न्त | इ | व | ता | ड | का | न्त | कः |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.