अन्वयः
AI
तत्र सः मखद्विषाम् अधिपती यावत् तौ शरव्यम् अकरोत् इतरान् न। महोरगविसर्पिविक्रमः गरुडः राजिलेषु किं प्रवर्तते?
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तत्रेति॥ स रामः। तत्र रक्षसां बले यौ मखद्विषामधिपती तौ सुबाहुमारीजौ शरव्यं लक्ष्यमकरोत्।
वेध्यं लक्ष्यं शरव्यं चइति हलायुधः। इतरान्नाकरोत्। तथा हि-महोरगविसर्पिविक्रमो गरुडो गरुत्मान् राजिलेषु जलव्यालेषु प्रवर्तते किम्? न प्रवर्तत इत्यर्थः। अलगर्दो जलव्यालः समौ राजिलडुण्डुभौ इत्यमरः (अमरकोशः १.८.५ ) ॥
Summary
AI
In that place, Rāma targeted only the two leaders of the demons and ignored the others. This is compared to Garuḍa, whose immense prowess is meant for great serpents; he does not deign to attack common water-snakes.
सारांश
AI
राम ने केवल यज्ञ के दो मुख्य शत्रु राक्षसों को ही लक्ष्य बनाया। जैसे गरुड़ केवल विशाल सर्पों पर प्रहार करता है, साधारण साँपों पर नहीं।
पदच्छेदः
AI
| तत्र | तत्र | there |
| यावत् | यावत् | as many as |
| अधिपती | अधिपति (२.२) | the two chiefs |
| मखद्विषाम् | मख–द्विष् (६.३) | of the enemies of the sacrifice (demons) |
| तौ | तद् (२.२) | those two |
| शरव्यम् | शरव्य (२.१) | target |
| अकरोत् | अकरोत् (√कृ कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | made |
| सः | तद् (१.१) | he (Rāma) |
| न | न | not |
| इतरान् | इतर (२.३) | others |
| किम् | किम् | whether |
| महोरगविसर्पिविक्रमः | महत्–उरग–विसर्पिन्–विक्रम (१.१) | whose prowess is displayed against great serpents |
| राजिलेषु | राजिल (७.३) | against water-snakes |
| गरुडः | गरुड (१.१) | Garuḍa |
| प्रवर्तते | प्रवर्तते (प्र√वृत् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | exerts himself |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | त्र | या | व | धि | प | ती | म | ख | द्वि | षां |
| तौ | श | र | व्य | म | क | रो | त्स | ने | त | रान् |
| किं | म | हो | र | ग | वि | स | र्पि | वि | क्र | मो |
| रा | जि | ले | षु | ग | रु | डः | प्र | व | र्त | ते |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.