अन्वयः
AI
विदेहनगरीनिवासिनाम् विलोचनैः पिबताम् सः मनः दिवः गताौ पुनर्वसू इव गाम् तौ पक्ष्मपातमपि वञ्चनाम् मन्यते।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
ताविति॥ दिवः सुरवर्त्मन आकाशात्।
द्यौः स्वर्गसुरवर्त्मनोःइति विश्वः। गां भुवं गतौ। स्वर्गेषुपशुवाग्वज्रदिङ्नेत्रघृणिभूजले। लक्ष्यदृष्ट्या स्त्रियां पुंसि गौः इत्यमरः। पुनर्वसू इव तन्नामकनक्षत्राधिदेवते इव स्थितौ। तौ राघवौ विलोचनैः पिबताम्। अत्यास्थया पश्यतामित्यर्थः। विदेहनगरी मिथिला। तन्निवासिनां मनः कर्तृ पक्ष्मपातं निमेषमपि तद्दर्शनप्रतिबन्धकत्वाद्वञ्जनां विडम्बनां मन्यते स्म मेने। लट् स्मे (अष्टाध्यायी ३.२.११८ ) इति भूतार्थे लट् ॥
Summary
AI
As the residents of Videha drank in the sight of the two princes—who looked like the twin Punarvasu stars descended from heaven to earth—their minds considered even the momentary blinking of their eyes to be a loss or a deception.
सारांश
AI
मिथिला के निवासियों के लिए वे दोनों भाई पृथ्वी पर उतरे पुनर्वसु नक्षत्रों के समान थे। उन्हें अपलक देखते हुए लोगों को पलक झपकना भी समय की हानि लग रहा था।
पदच्छेदः
AI
| तौ | तद् (२.२) | those two |
| विदेहनगरीनिवासिनाम् | विदेह–नगरी–निवासिन् (६.३) | of the residents of the city of Videha |
| गाम् | गो (२.१) | to the earth |
| गतौ | गत (√गम्+क्त, २.२) | who had come |
| इव | इव | like |
| दिवः | दिव् (५.१) | from heaven |
| पुनर्वसू | पुनर्वसु (२.२) | the two Punarvasu stars |
| मन्यते | मन्यते (√मन् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | considers |
| सः | तद् (१.१) | that (collective) |
| पिबताम् | पिबत् (√पा+शतृ, ६.३) | of those drinking (with eyes) |
| विलोचनैः | विलोचन (३.३) | with eyes |
| पक्ष्मपातम् | पक्ष्म–पात (२.१) | the blinking of eyelids |
| अपि | अपि | even |
| वञ्चनाम् | वञ्चना (२.१) | a deception |
| मनः | मनस् (१.१) | mind |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| तौ | वि | दे | ह | न | ग | री | नि | वा | सि | नां |
| गां | ग | ता | वि | व | दि | वः | पु | न | र्व | सू |
| म | न्य | ते | स | पि | ब | तां | वि | लो | च | नैः |
| प | क्ष्म | पा | त | म | पि | व | ञ्च | नां | म | नः |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.