तस्य वीक्ष्य ललितं वपुः शिशोः
पार्थिवः प्रथितवंशजन्मनः ।
स्वं विचिन्त्य च धनुर्दुरानमं
पीडितो दुहितृशुल्कसंस्थया ॥
तस्य वीक्ष्य ललितं वपुः शिशोः
पार्थिवः प्रथितवंशजन्मनः ।
स्वं विचिन्त्य च धनुर्दुरानमं
पीडितो दुहितृशुल्कसंस्थया ॥
पार्थिवः प्रथितवंशजन्मनः ।
स्वं विचिन्त्य च धनुर्दुरानमं
पीडितो दुहितृशुल्कसंस्थया ॥
अन्वयः
AI
प्रथितवंशजन्मनः तस्य शिशोः ललितं वपुः वीक्ष्य दुरानमं स्वं धनुः च विचिन्त्य पार्थिवः दुहितृशुल्कसंस्थया पीडितः अभवत् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तस्येति॥ पार्थिवा जनकः। प्रथितवंशे जन्म यस्य तस्य तथोक्तस्य । एतेन वरसंपत्तिरुक्ता। शिशोस्तस्य रामस्य ललितं कोमलं वपुर्वीक्ष्य। स्वं स्वकीयं दुरानममानमयितुमशक्यम्। नमेर्ण्यन्तात्खल्। धनुर्विचिन्त्य च दुहितृशुल्कं कन्यामूल्यं जामातृदेवयम्।
शुल्कं घट्टादिदेये स्याज्जामातुर्बन्धकेऽपि च इति विश्वः। तस्य धनुर्भङ्गरूपस्य संस्थया स्थित्या। संस्था स्थितौ शरे नाशे इति विश्वः। पीडितो बाधितः। शिशुना रामेण दुष्करमिति दुःखित इति भावः ॥
Summary
AI
Seeing the delicate body of the young Rama, born of a renowned lineage, and considering his own bow which was difficult to bend, King Janaka felt distressed by the condition he had set for his daughter's marriage price.
सारांश
AI
राम के सुकोमल शरीर और उच्च कुल को देखकर राजा जनक अपनी पुत्री के विवाह हेतु रखी गई धनुष चढ़ाने की कठिन शर्त को सोचकर दुखी हो गए।
पदच्छेदः
AI
| तस्य | तद् (६.१) | his |
| वीक्ष्य | वीक्ष्य (वि√ईक्ष्+ल्यप्) | having seen |
| ललितं | ललित (√लल्+क्त, २.१) | delicate |
| वपुः | वपुस् (२.१) | body |
| शिशोः | शिशु (६.१) | of the child |
| पार्थिवः | पृथिवी (+अण्, १.१) | the King |
| प्रथितवंशजन्मनः | प्रथित–वंश–जन्मन् (६.१) | born of a renowned lineage |
| स्वं | स्व (२.१) | his own |
| विचिन्त्य | विचिन्त्य (वि√चितिँ+ल्यप्) | having reflected |
| च | च | and |
| धनुः | धनुस् (२.१) | bow |
| दुरानमं | दुस्–आ–आनम (√नम्+खल्, २.१) | difficult to bend |
| पीडितः | पीडित (√पीड्+क्त, १.१) | distressed |
| दुहितृशुल्कसंस्थया | दुहितृ–शुल्क–संस्था (३.१) | by the condition of the bride-price for his daughter |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | स्य | वी | क्ष्य | ल | लि | तं | व | पुः | शि | शोः |
| पा | र्थि | वः | प्र | थि | त | वं | श | ज | न्म | नः |
| स्वं | वि | चि | न्त्य | च | ध | नु | र्दु | रा | न | मं |
| पी | डि | तो | दु | हि | तृ | शु | ल्क | सं | स्थ | या |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.