प्रत्युवाच तमृषिर्निशम्यतां
सारतोऽयमथवा गिरा कृतम् ।
चाप एव भवतो भविष्यति
व्यक्तशक्तिरशनिर्गिराविव ॥

अन्वयः AI ऋषिः तम् प्रत्युवाच - अयम् सारतः निशम्यताम्, अथवा गिरा कृतम् । गिरौ अशनिः इव चापे एव भवतः व्यक्तशक्तिः भविष्यति ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) प्रतीति॥ ऋषिस्तं प्रत्युवाच। किमिति? अयं रामः सारतो बलेन निशम्यतां श्रूयताम्। अथवा गिरा । सारवर्णनया कृतमलम्। गीर्न वक्तव्येत्यर्थः। युगपर्याप्तयोः कृतम् इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.८४ ) । अव्ययं चैतत्। कृतं निवारणनिषेधयोः इति गणव्याख्याने। गिराइति करणे तृतीया; निषेधक्रियां प्रति करणत्वात्। किंत्वशनिर्वज्रो गिराविव। चापे धनुष्येव भवतस्तव व्यक्तशक्तिर्दृष्टसारो भविष्यति ॥
Summary AI The sage replied to him, "Listen to his strength, or rather, enough with words. His power will be revealed on the bow itself, just as the power of a thunderbolt is revealed on a mountain."
सारांश AI ऋषि विश्वामित्र ने राजा जनक से कहा कि मेरी वाणी या इसके सार को सुनें, राम की शक्ति इस धनुष पर वैसे ही प्रकट होगी जैसे पर्वत पर वज्र प्रहार की शक्ति दिखाई देती है।
पदच्छेदः AI
प्रत्युवाचप्रत्युवाच (प्रति√वच् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) replied
तम्तद् (२.१) him
ऋषिःऋषि (१.१) the sage
निशम्यताम्निशम्यताम् (नि√शमु भावकर्मणोः लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) let it be heard
सारतःसार (+तसिल्) in terms of strength
अयम्इदम् (१.१) this (Rama)
अथवाअथवा or rather
गिरागिर् (३.१) with words
कृतम्कृत (√कृ+क्त, १.१) enough/done
चापःचाप (७.१) on the bow
एवएव only
भवतःभवत् (६.१) your
भविष्यतिभविष्यति (√भू कर्तरि लृट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) will be
व्यक्तशक्तिःव्यक्तशक्ति (१.१) manifested power
अशनिःअशनि (१.१) thunderbolt
गिरौगिरि (७.१) on a mountain
इवइव like
छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
प्र त्यु वा मृ षि र्नि म्य तां
सा तो ऽय वा गि रा कृ तम्
चा तो वि ष्य ति
व्य क्त क्ति नि र्गि रा वि
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.