अन्वयः
AI
रघूद्वहः पार्थिवीं उदवहत अथ तदनुजां ऊर्मिलां लक्ष्मणः तौ अवरजौ वरौजसौ तौ कुशध्वजसुते सुमध्यमे ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
पार्थिवीमिति॥ उद्वहतीत्युद्वहः। पचाद्यच्। रघूणामुद्वहो रघूद्वहो रामः। पृथिव्या अपत्यं स्त्री पार्थिवी।
तस्यापत्यम् (अष्टाध्यायी ४.१.९२ ) इति टिड्ढाणञ् (अष्टाध्यायी ४.१.१५ ) इति ङीप्। तां सीतामुदवहत् परिणीतवान्। अथ लक्ष्मणस्तस्याः सीताया अनुजां जनकस्यौरसीमूर्मिलामुदवहत्। यौ वरौजसौ तयो रामलक्ष्मणयोरवरजावनुजातौ भरत-शत्रुघ्नौ तौ सुमध्यमे कुशध्वजस्य जनकानुजस्य सुते कन्यके माण्डवीं श्रुतकीर्तिं चोदवहताम्। नात्र व्युत्प्रमविवाहदोषः; भिन्नोदरत्वात्। तदुक्तम्-पितृव्यपुत्रे सापत्न्ये परनारीसुतेषु च। विवाहाधानयज्ञादौ परिवेत्ताद्यदूषणम् ॥ इति ॥
Summary
AI
Rāma married Sītā, and Lakṣmaṇa married her younger sister Ūrmilā. Then, the two younger brothers of great prowess, Bharata and Śatrughna, married the two slender-waisted daughters of Kuśadhvaja.
सारांश
AI
राम ने सीता से और लक्ष्मण ने उनकी छोटी बहन ऊर्मिला से विवाह किया; इसी प्रकार भरत और शत्रुघ्न ने राजा कुशध्वज की दो सुंदर पुत्रियों का पाणिग्रहण किया।
पदच्छेदः
AI
| पार्थिवीम् | पार्थिवी (२.१) | the daughter of the Earth (Sītā) |
| उदवहत् | उदवहत् (उद्√वह् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | married |
| रघूद्वहः | रघु–उद्वह (१.१) | the best of the Raghus (Rāma) |
| लक्ष्मणः | लक्ष्मण (१.१) | Lakṣmaṇa |
| तदनुजाम् | तद्–अनुजा (२.१) | her younger sister |
| अथ | अथ | then |
| ऊर्मिलाम् | ऊर्मिला (२.१) | Ūrmilā |
| यौ | यद् (१.२) | who (two) |
| तयोरवरजौ | तद्–अवरज (१.२) | the younger brothers of those two |
| वरौजसौ | वर–ओजस् (१.२) | of excellent prowess |
| तौ | तद् (१.२) | those two (Bharata and Śatrughna) |
| कुशध्वजसुते | कुशध्वज–सुता (२.२) | the two daughters of Kuśadhvaja |
| सुमध्यमे | सु–मध्यमा (२.२) | the slender-waisted ones |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पा | र्थि | वी | मु | द | व | ह | द्र | घू | द्व | हो |
| ल | क्ष्म | ण | स्त | द | नु | जा | म | थो | र्मि | लाम् |
| यौ | त | यो | र | व | र | जौं | व | रौ | ज | सौ |
| तौ | कु | श | ध्व | ज | सु | ते | सु | म | ध्य | मे |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.