तस्य जातु मरुतः प्रतीपगा
वर्त्मसु ध्वजतरुप्रमाथिनः ।
चिक्लिशुर्भृशतया वरूथिनी-
मुत्तटा इव नदीरयाः स्थलीम् ॥
तस्य जातु मरुतः प्रतीपगा
वर्त्मसु ध्वजतरुप्रमाथिनः ।
चिक्लिशुर्भृशतया वरूथिनी-
मुत्तटा इव नदीरयाः स्थलीम् ॥
वर्त्मसु ध्वजतरुप्रमाथिनः ।
चिक्लिशुर्भृशतया वरूथिनी-
मुत्तटा इव नदीरयाः स्थलीम् ॥
अन्वयः
AI
जातु वर्त्मसु प्रतीपगाः ध्वजतरुप्रमाथिनः मरुतः तस्य वरूथिनीं भृशतया चिक्लिशुः उत्तटाः नदीरयाः स्थलीम् इव ॥
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तस्येति॥ जातु कदाचितद्वर्त्मसु ध्वजा एव तरवस्तान्प्रमथ्नन्ति ये ते ध्वजतरुप्रमाथिनः प्रतीपगाः प्रतिकूलगामिनो मरुतः। उत्तटा नदीरयाः स्थलीमकृत्रिमभूमिमिव।
जानपदकुण्ड- (अष्टाध्यायी ४.१.४२ ) इत्यादिना ङीप्। तस्य वरूथिनीं सेनां भृशतया मृशं चिक्लिशुः क्लिश्यन्ति स्म ॥
Summary
AI
Once, adverse winds blowing against them on the paths and shaking the flag-staffs like trees, violently afflicted his army, just as overflowing river currents distress the dry land.
सारांश
AI
मार्ग में ध्वजा रूपी वृक्षों को उखाड़ती हुई प्रतिकूल वायु ने सेना को वैसे ही कष्ट पहुँचाया, जैसे किनारों को तोड़कर बहती हुई नदी की तेज लहरें मैदानी भागों को त्रस्त करती हैं।
पदच्छेदः
AI
| जातु | जातु | once |
| वर्त्मसु | वर्त्मन् (७.३) | on the paths |
| प्रतीपगाः | प्रतीप–गा (√गम्+ड, १.३) | blowing against |
| ध्वजतरुप्रमाथिनः | ध्वज–तरु–प्रमाथिन् (प्र√मथ्+णिन्, १.३) | shaking the flag-staff trees |
| मरुतः | मरुत् (१.३) | winds |
| तस्य | तद् (२.१) | his |
| वरूथिनीम् | वरूथिनी (२.१) | army |
| भृशतया | भृश (३.१) | violently |
| चिक्लिशुः | चिक्लिशुः (√क्लिश् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | afflicted |
| उत्तटाः | उद्–तट (१.३) | overflowing |
| नदीरयाः | नदी–रय (१.३) | river currents |
| स्थलीम् | स्थली (२.१) | dry land |
| इव | इव | like |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | स्य | जा | तु | म | रु | तः | प्र | ती | प | गा |
| व | र्त्म | सु | ध्व | ज | त | रु | प्र | मा | थि | नः |
| चि | क्लि | शु | र्भृ | श | त | या | व | रू | थि | नी |
| मु | त्त | टा | इ | व | न | दी | र | याः | स्थ | लीम् |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.