लक्ष्मणानुचरमेव राघवं
नेतुमैच्छदृषिरित्यसौ नृपः ।
आशिषं प्रयुयुजे न वाहिनीं
सा हि रक्षणविधौ तयोः क्षमा ॥

अन्वयः AI असौ नृपः ऋषिः लक्ष्मणानुचरम् एव राघवं नेतुम् ऐच्छत् इति आशिषं प्रयुयुजे वाहिनीं न । सा हि तयोः रक्षणविधौ क्षमा ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) लक्ष्मणेति॥ ऋषिर्लक्ष्मणानुचरमेव लक्ष्मणमात्रानुगं तं राघवं नेतुमैच्छदिति हेतोः, असौ नृप आशिषं प्रयुयुजे प्रयुक्तवान्। वाहिनीं सेनां न प्रयुयुजे न प्रेषितवान्। हि यस्मात् साऽऽशीरेव तयोः कुमारयो रक्षणविधौ क्षमा शक्ता ॥
Summary AI Knowing the sage desired only Rāma followed by Lakṣmaṇa, the king offered only his blessings and not an army. Indeed, his blessing alone was sufficient for their protection.
सारांश AI राजा ने राम के साथ केवल लक्ष्मण को ही भेजा, सेना को नहीं; क्योंकि मुनि का आशीर्वाद ही उनकी पूर्ण रक्षा करने में समर्थ था।
पदच्छेदः AI
लक्ष्मणानुचरम्लक्ष्मण–अनुचर (२.१) followed by Lakṣmaṇa
एवएव only
राघवंराघव (२.१) the descendant of Raghu (Rāma)
नेतुम्नेतुम् (√नी+तुमुन्) to lead
ऐच्छत्ऐच्छत् (√इष् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) desired
ऋषिःऋषि (१.१) the sage
इतिइति thus
असौअदस् (१.१) that
नृपःनृ–पा (१.१) king
आशिषंआशिस् (२.१) blessing
प्रयुयुजेप्रयुयुजे (प्र√युज् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) offered
नन not
वाहिनींवाहिनी (२.१) an army
सातद् (१.१) that (blessing)
हिहि for
रक्षणविधौरक्षण–विधि (७.१) in the act of protection
तयोःतद् (६.२) of the two
क्षमाक्षम (१.१) capable
छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११
ल क्ष्म णा नु च र मे व रा घ वं
ने तु मै च्छ दृ षि रि त्य सौ नृ पः
आ शि षं प्र यु यु जे न वा हि नीं
सा हि र क्ष ण वि धौ त योः क्ष मा
र न र ल ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

A Mahākāvya centered on the ascetic trial and combat between Arjuna and Śiva in the guise of a Kirāta
महाभारतम् वेदव्यासः

The world's longest epic chronicling the events and aftermath of the Kurukṣetra War and the destinies of the Kauravas and Pāṇḍavas
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.

Resources
Connect