अन्वयः
AI
आत्मजे अहितै च दारुणे वर्तमानं राम इति तुल्यं नाम हारसर्पयोः रत्नजातम् इव अस्य हृद्यं भयदायि च अभवत् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
नामेति ॥ आत्मजे पुत्रे दारुणे घोरेऽहिते शत्रौ च तुल्यमविशेषण वर्तमानं राम इति नाम। हार-सर्पयोर्वर्तमानं रत्नजातं रत्नजातिरिव। अस्य दशरथस्य हृद्यं हृदयंगमं भयदायि भयंकरं चाभवत् ॥
Summary
AI
The name 'Rāma' was shared by both Daśaratha's beloved son and his formidable enemy, Paraśurāma. This identical name produced conflicting emotions in the king, much like a jewel found on both a decorative necklace and a deadly serpent. To Daśaratha, the name was simultaneously dear to his heart because of his son and a source of great terror because of the fierce sage.
सारांश
AI
अपने प्रिय पुत्र और उस भयंकर शत्रु, दोनों का नाम 'राम' होने के कारण राजा के हृदय में सुख और भय एक साथ उत्पन्न हुए, जैसे हार और सर्प दोनों में मणि देखकर होता है।
पदच्छेदः
AI
| आत्मजे | आत्मज (७.१) | in his son |
| अहिते | अहित (७.१) | in the enemy |
| च | च | and |
| दारुणे | दारुण (७.१) | dreadful |
| वर्तमानम् | वर्तमान (√वृत्+शानच्, १.१) | existing |
| राम | राम (१.१) | Rāma |
| इति | इति | thus |
| तुल्यम् | तुल्य (१.१) | identical |
| नाम | नामन् (१.१) | name |
| हारसर्पयोः | हार–सर्प (७.२) | in a necklace and a snake |
| रत्नजातम् | रत्न–जात (१.१) | a jewel |
| इव | इव | like |
| अस्य | इदम् (६.१) | his (Daśaratha's) |
| हृद्यम् | हृद्य (१.१) | pleasing to the heart |
| भयदायि | भय–दायिन् (√दा+णिन्, १.१) | fear-inducing |
| च | च | and |
| अभवत् | अभवत् (√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ना | म | रा | म | इ | ति | तु | ल्य | मा | त्म | जे |
| व | र्त | मा | न | म | हि | ते | च | दा | रु | णे |
| ह्य | द्य | म | स्य | भ | य | दा | यि | चा | भ | व |
| द्र | त्न | जा | त | मि | व | हा | र | स | र्प | योः |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.