अन्वयः
AI
वीचिलोलभुजयोः तयोः शैशवात् चपलं अपि गतम् तोयदागमे उद्ध्यभिद्ययोः नामधेयसदृशं विचेष्टितम् इव अशोभत ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
वीचीति॥ विचिलोलभुजयोस्तरङ्गचञ्चलबाह्वोः। इदं विशेषणं नदोपमानसिद्ध्यर्थं वेदितव्यम्। तयोश्चपलं चञ्चलमपि गतं गतिः शैशवाद्धेतोरशोभत। किमिव? तोयदागमे वर्षासमये। उज्झत्युदकमित्युद्ध्यः। भिनत्ति कूलमिति भिद्यः,
भिद्योद्ध्यौ नदे (अष्टाध्यायी ३.१.११५ ) इति क्यबन्दौ निपातितौ। उद्ध्यभिद्ययोर्नदविशेषयोर्नामधेयसदृशं नामानुरूपं विचेष्टितमिव उदकोज्झन-कूलभेदनरूपव्यापार इव। समयोत्पन्नं चापलमपि शोभत इति भावः ॥
Summary
AI
The gait of the two brothers, though unsteady due to their childhood, looked beautiful with their arms swaying like waves. Their movement resembled the behavior of the rivers Uddhya and Abhidya during the monsoon, which act according to their names (breaking and rising).
सारांश
AI
उन बालकों की चंचल भुजाओं की गति और बाल-सुलभ चेष्टाएँ वर्षा ऋतु में उमड़ती नदियों की लहरों के समान अत्यंत सुशोभित हो रही थीं।
पदच्छेदः
AI
| वीचिलोलभुजयोः | वीचि–लोल–भुज (६.२) | whose arms were moving like waves |
| तयोः | तद् (६.२) | of those two |
| गतम् | गत (√गम्+क्त, १.१) | gait/movement |
| शैशवात् | शैशव (५.१) | due to childhood |
| चपलम् | चपल (१.१) | unsteady/fickle |
| अपि | अपि | even |
| अशोभत | अशोभत (√शुभ् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | looked beautiful |
| तोयदागमे | तोयद–आगम (७.१) | at the arrival of clouds (monsoon) |
| इव | इव | like |
| उद्ध्यभिद्ययोः | उद्ध्य–अभिद्य (६.२) | of the rivers Uddhya and Abhidya |
| नामधेयसदृशम् | नामधेय–सदृश (१.१) | consistent with their names |
| विचेष्टितम् | विचेष्टित (वि√चेष्ट्+क्त, १.१) | action/movement |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वी | चि | लो | ल | भु | ज | यो | स्त | यो | र्ग | तं |
| शै | श | वा | ञ्च | प | ल | म | प्य | शो | भ | त |
| तो | य | दा | ग | म | इ | वो | द्ध्य | भि | द्य | यो |
| र्ना | म | धे | य | स | दृ | शं | वि | चे | ष्टि | तम् |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.