तेन भूमिनिहितैककोटि
तत्कार्मुकं च बलिनाधिरोपित्-
अम् निष्प्रभश्च रिपुरास भूभृत्-
आं धूमशेष इव धूमकेतन्-
अः
तेन भूमिनिहितैककोटि
तत्कार्मुकं च बलिनाधिरोपित्-
अम् निष्प्रभश्च रिपुरास भूभृत्-
आं धूमशेष इव धूमकेतन्-
अः
तत्कार्मुकं च बलिनाधिरोपित्-
अम् निष्प्रभश्च रिपुरास भूभृत्-
आं धूमशेष इव धूमकेतन्-
अः
अन्वयः
AI
बलिना तेन भूमौ निहितैककोटि तत् कार्मुकम् च अधिरोपितम् । भूभृताम् रिपुः च धूमशेषः धूमकेतनः इव निष्प्रभः आस ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तेनेति॥ बलिना तेन रामेण भूमिनिहितैका कोटिर्यस्य तत्। कर्मणे प्रभवतीति कार्मुकं धनुश्च।
कर्मण उकञ् (अष्टाध्यायी ५.१.१०१ ) इत्युकञ्प्रत्ययः। अधिरोपितम्। भूभृतां रिपुर्भार्गवश्च। धूमशेषौ धूमकेतनोऽग्निरिव। निष्प्रभो निस्तेजस्क आस बभूव। आस इति तिङन्तप्रतिरूपकमव्ययं दीप्त्यर्थकस्यास्ते रूपं वा ॥
Summary
AI
The powerful Rama strung that bow, placing one end on the ground. And the enemy of kings (Parashurama) became devoid of lustre, like a fire or comet that is reduced to mere smoke.
सारांश
AI
बलशाली राम ने पृथ्वी पर टिकाकर उस धनुष की प्रत्यंचा चढ़ा दी, जिससे राजाओं के शत्रु परशुराम अपनी आभा खोकर धुएँ के समान तेजहीन हो गए।
पदच्छेदः
AI
| तेन | तत् (३.१) | by him |
| भूमि | भूमि (७.१) | on the ground |
| निहितैककोटि | निहित–एक–कोटि (२.१) | with one end placed |
| तत् | तत् (२.१) | that |
| कार्मुकम् | कार्मुक (२.१) | bow |
| च | च | and |
| बलिना | बलिन् (३.१) | by the powerful one |
| अधिरोपितम् | अधिरोपित (अधि√रुह्+णिच्+क्त, २.१) | was strung |
| निष्प्रभः | निष्प्रभ (१.१) | devoid of lustre |
| च | च | and |
| रिपुः | रिपु (१.१) | the enemy |
| आस | आस (√अस् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
| भूभृताम् | भूभृत् (६.३) | of the kings |
| धूमशेषः | धूम–शेष (१.१) | with only smoke remaining |
| इव | इव | like |
| धूमकेतनः | धूमकेतु (१.१) | a comet |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ते | न | भू | मि | नि | हि | तै | क | को | टि | त |
| त्का | र्मु | कं | च | ब | लि | ना | धि | रो | पि | तम् |
| नि | ष्प्र | भ | श्च | रि | पु | रा | स | भू | भृ | तां |
| धू | म | शे | ष | इ | व | धू | म | के | त | नः |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.