ससत्त्वमादाय नदीमुखाम्भः
संमीलयन्तो विवृताननत्वात् ।
अमी शिरोभिस्तिमयः सरन्ध्रै-
रूर्ध्वं वितन्वन्ति जलप्रवाहान् ॥

अन्वयः AI अमी तिमयः स-सत्त्वम् नदी-मुख-अम्भः आदाय, विवृत-आननत्वात् संमीलयन्तः, स-रन्ध्रैः शिरोभिः ऊर्ध्वम् जल-प्रवाहान् वितन्वन्ति ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) ससत्त्वमिति॥ अमी तिमयो मत्स्यविशेषाः। तदुक्तम्-अस्ति मत्स्यस्तिमिर्नाम शतयोजनमायतःइति। विवृताननत्वाद्व्यात्तमुखत्वाद्धेतोः। आननविवृत्येत्यर्थः। ससत्त्वं मत्स्यादिप्राणिसहितं नदीमुखाम्भ आदाय संमीलयन्तश्चञ्चुपुटानि संघट्टयन्तः सन्तः सरन्ध्रैः शिरोभिर्जलप्रवाहानूर्ध्वं वितन्वन्ति। जलयन्त्रक्रीडासमाधिर्व्यज्यते ॥

Summary AI "These whales, having drawn in water from the river estuaries along with the creatures within, close their wide-open mouths and then shoot streams of water upwards through the spouts on their heads."

सारांश AI ये विशाल तिमि मछलियाँ मुख खोलकर जलचरों सहित जल को पीती हैं और फिर अपने सिर के छिद्रों से जल की फुहारें ऊपर की ओर छोड़ती हैं।

पदच्छेदः AI

स-सत्त्वम्	स–सत्त्व (२.१)	along with the creatures in it
आदाय	आदाय (आ√दा+ल्यप्)	having taken in
नदी-मुख-अम्भः	नदी–मुख–अम्भस् (२.१)	the water from the river-mouths
संमीलयन्तः	संमीलयत् (सम्√मील्+शतृ, १.३)	closing (their mouths)
विवृत-आननत्वात्	विवृत–आनन–त्वात् (५.१)	due to having their mouths open
अमी	अदस् (१.३)	these
शिरोभिः	शिरस् (३.३)	with their heads
तिमयः	तिमि (१.३)	whales
स-रन्ध्रैः	स–रन्ध्र (३.३)	which have spouts
ऊर्ध्वम्	ऊर्ध्वम्	upwards
वितन्वन्ति	वितन्वन्ति (वि√तन् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	they shoot out
जल-प्रवाहान्	जल–प्रवाह (२.३)	streams of water

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
स	स	त्त्व	मा	दा	य	न	दी	मु	खा	म्भः
सं	मी	ल	य	न्तो	वि	वृ	ता	न	न	त्वात्
अ	मी	शि	रो	भि	स्ति	म	यः	स	र	न्ध्रै
रू	र्ध्वं	वि	त	न्व	न्ति	ज	ल	प्र	वा	हान्

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect