कुरुष्व तावत्करभोरु पश्चा-
न्मार्गे मृगप्रेक्षिणि दृष्टिपातम् ।
एषा विदूरीभवतः समुद्रा-
त्सकानना निष्पततीव भूमिः ॥

अन्वयः AI करभ-ऊरु! मृग-प्रेक्षिणि! तावत् पश्चात् मार्गे दृष्टि-पातम् कुरुष्व । विदूरी-भवतः समुद्रात् स-कानना एषा भूमिः निष्पतति इव ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) कुरुष्वेति॥ मणिबन्धादाकनिष्ठं करस्य करभो बहिः इत्यमरः। करभ इवोरूयस्याः सा करभोरूः। ऊरूत्तरपदादौपम्ये (अष्टाध्यायी ४.१.६९ ) इत्यङ्। तस्याः संबुद्धिर्हे करभोरू। मृगवत्प्रेक्षत इति विग्रहः। हे मृगप्रेक्षिणि! तावत्पश्चान्मार्गे लङ्घिताध्वनि दृषअटिपातं कुरुष्व। एषा सकानना भूमिर्विदूरीभवतः समुद्रान्निष्पतति निष्क्रामतीव। विदूरशब्दाद्विशेष्यनिघ्नाञ्च्विः ॥

Summary AI "O you with thighs like an elephant's trunk and the gaze of a deer, cast a glance back at the path we've traveled! See how the forested land appears to be flying out from the receding ocean."

सारांश AI हे सुन्दरी! अब पीछे की ओर देखो। पीछे छूटते हुए समुद्र से वन के साथ बाहर निकलती हुई पृथ्वी ऐसी लग रही है मानो वह समुद्र से प्रकट हो रही हो।

पदच्छेदः AI

कुरुष्व	कुरुष्व (√कृ कर्तरि लोट् (आत्मने.) म.पु. एक.)	make
तावत्	तावत्	now
करभ-ऊरु	करभ–ऊरु (८.१)	O you with thighs like an elephant's trunk
पश्चात्	पश्चात्	behind
मार्गे	मार्ग (७.१)	on the path
मृग-प्रेक्षिणि	मृग–प्रेक्षिणी (८.१)	O you with the gaze of a deer
दृष्टि-पातम्	दृष्टि–पात (२.१)	a glance
एषा	एतद् (१.१)	this
विदूरी-भवतः	विदूरीभवत् (६.१)	from the receding
समुद्रात्	समुद्र (५.१)	from the ocean
स-कानना	स–कानन (१.१)	with its forests
निष्पतति	निष्पतति (निस्√पत् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	is emerging
इव	इव	as if
भूमिः	भूमि (१.१)	the land

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
कु	रु	ष्व	ता	व	त्क	र	भो	रु	प	श्चा
न्मा	र्गे	मृ	ग	प्रे	क्षि	णि	दृ	ष्टि	पा	तम्
ए	षा	वि	दू	री	भ	व	तः	स	मु	द्रा
त्स	का	न	ना	नि	ष्प	त	ती	व	भू	मिः

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect