त्वं रक्षसा भीरु यतोऽपनीता
तं मार्गमेताः कृपया लता मे ।
अदर्शयन्वक्तुमशक्नुवत्यः
शाखाभिरावर्जितपल्लवाभिः ॥
त्वं रक्षसा भीरु यतोऽपनीता
तं मार्गमेताः कृपया लता मे ।
अदर्शयन्वक्तुमशक्नुवत्यः
शाखाभिरावर्जितपल्लवाभिः ॥
तं मार्गमेताः कृपया लता मे ।
अदर्शयन्वक्तुमशक्नुवत्यः
शाखाभिरावर्जितपल्लवाभिः ॥
अन्वयः
AI
भीरु! यतः रक्षसा त्वम् अपनीता, तम् मार्गम् वक्तुम् अशक्नुवत्यः एताः लताः कृपया आवर्जितपल्लवाभिः शाखाभिः मे अदर्शयन् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
त्वमिति॥ हे भूरु भयशीले!
ऊङुतः (अष्टाध्यायी ४.१.३६ ) इत्यूङ्। ततो नदीत्वात्संबुद्धो ह्रस्वः। त्वं रक्षसा रावणेन यतो येन मार्गेण। सार्वविभक्तिकस्तसिः। अपनीताऽपहृता तं मार्गं वागिन्द्रियाभावाद्वक्तुमशक्नुवत्य एता लता वीरुध आवर्जिता नमिताः पल्लवाः पाणिस्थानीया याभिस्ताभिः शाखाभिः स्वावयवभूताभिः कृपया मेऽदर्शयन्। हस्तचेष्टयाऽसूचयन्नित्यर्थः। शाखा वृक्षान्तरे भुजेइति विश्वः। लतादीनामपि ज्ञानमस्त्येव। तदुक्तं मनुना(१।४९)-अन्तःसंज्ञा भवन्त्येते सुखदुःखसमन्विताःइति ॥
Summary
AI
"O timid one!" says Rama, "These creepers, unable to speak, kindly showed me the path by which the Rakshasa carried you away, by pointing with their branches, which had drooping tender leaves."
सारांश
AI
हे भीरु! जब राक्षस तुम्हें हर ले गया, तब बोलने में असमर्थ इन लताओं ने दयावश अपनी झुकी हुई पल्लवों वाली शाखाओं के माध्यम से मुझे तुम्हारा मार्ग दिखाया था।
पदच्छेदः
AI
| त्वम् | युष्मद् (१.१) | You |
| रक्षसा | रक्षस् (३.१) | by the Rakshasa |
| भीरु | भीरु (८.१) | O timid one! |
| यतः | यतः | which way |
| अपनीता | अपनीत (अप√नी+क्त, १.१) | were carried away |
| तम् | तद् (२.१) | that |
| मार्गम् | मार्ग (२.१) | path |
| एताः | एतद् (१.३) | these |
| कृपया | कृपा (३.१) | out of compassion |
| लताः | लता (१.३) | creepers |
| मे | अस्मद् (४.१) | to me |
| अदर्शयन् | अदर्शयन् (√दृश् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | showed |
| वक्तुम् | वक्तुम् (√वच्+तुमुन्) | to speak |
| अशक्नुवत्यः | अशक्नुवत् (√शक्+शतृ, १.३) | being unable |
| शाखाभिः | शाखा (३.३) | with their branches |
| आवर्जितपल्लवाभिः | आवर्जित–पल्लव (३.३) | with drooping tender leaves |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त्वं | र | क्ष | सा | भी | रु | य | तो | ऽप | नी | ता |
| तं | मा | र्ग | मे | ताः | कृ | प | या | ल | ता | मे |
| अ | द | र्श | य | न्व | क्तु | म | श | क्नु | व | त्यः |
| शा | खा | भि | रा | व | र्जि | त | प | ल्ल | वा | भिः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.