मृग्यश्च दर्भाङ्कुरनिर्व्यपेक्षा-
स्तवागतिज्ञं समबोधयन्माम् ।
व्यापारयन्त्यो दिशि दक्षिणस्या-
मुत्पक्ष्मराजीनि विलोचनानि ॥
मृग्यश्च दर्भाङ्कुरनिर्व्यपेक्षा-
स्तवागतिज्ञं समबोधयन्माम् ।
व्यापारयन्त्यो दिशि दक्षिणस्या-
मुत्पक्ष्मराजीनि विलोचनानि ॥
स्तवागतिज्ञं समबोधयन्माम् ।
व्यापारयन्त्यो दिशि दक्षिणस्या-
मुत्पक्ष्मराजीनि विलोचनानि ॥
अन्वयः
AI
दर्भ-अङ्कुर-निर्व्यपेक्षाः मृग्यः च दक्षिणस्याम् दिशि उत्पक्ष्मराजीनि विलोचनानि व्यापारयन्त्यः, तव-आगति-अज्ञम् माम् समबोधयन् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
मृग्यश्चेति॥ दर्भाङ्कुरेषु भक्ष्येषु निर्व्यपेक्षा निःस्पृहा मृग्यो मृग्ङ्गानाश्चोत्पक्ष्मराजिनि विलोचनानि दक्षिणस्यां दिशि व्यापारयन्त्यः प्रवर्तयन्त्यः सत्यस्तवागतिज्ञं गत्यनभिज्ञं मां समबोधयन्। दृष्टिचेष्टया त्वद्गतिमबोधयन्नित्यर्थः ॥
Summary
AI
Rama continues, "And the doe-deer, indifferent to the sprouts of grass, informed me—who was ignorant of your path—by directing their eyes, with upturned lashes, towards the southern direction."
सारांश
AI
दर्भांकुरों को चरना छोड़कर इन हिरणियों ने अपनी ऊँची पलकों वाली आँखों को दक्षिण दिशा की ओर उठाकर मुझे तुम्हारे ले जाए जाने के मार्ग का संकेत दिया था।
पदच्छेदः
AI
| मृग्यः | मृगी (१.३) | The doe-deer |
| च | च | And |
| दर्भाङ्कुरनिर्व्यपेक्षाः | दर्भ–अङ्कुर–निर्व्यपेक्ष (१.३) | indifferent to the sprouts of Darbha grass |
| तवागतिज्ञम् | तव–आगति–अज्ञ (२.१) | (me) who was ignorant of your whereabouts |
| समबोधयन् | समबोधयन् (सम्√बुध् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | informed |
| माम् | अस्मद् (२.१) | me |
| व्यापारयन्त्यः | व्यापारयन्ती (वि+आ√पृ+शतृ, १.३) | directing |
| दिशि | दिश् (७.१) | in the direction |
| दक्षिणस्याम् | दक्षिणा (७.१) | southern |
| उत्पक्ष्मराजीनि | उत्–पक्ष्मन्–राजि (२.३) | with upturned rows of eyelashes |
| विलोचनानि | विलोचन (२.३) | their eyes |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| मृ | ग्य | श्च | द | र्भा | ङ्कु | र | नि | र्व्य | पे | क्षा |
| स्त | वा | ग | ति | ज्ञं | स | म | बो | ध | य | न्माम् |
| व्या | पा | र | य | न्त्यो | दि | शि | द | क्षि | ण | स्या |
| मु | त्प | क्ष्म | रा | जी | नि | वि | लो | च | ना | नि |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.