भ्रूमेदमात्रेण पदान्मघोनः
प्रभ्रंशयां यो नहुषं चकार ।
तस्याविलाम्भः परिशुद्धिहेतो-
र्भौमो मुनेः स्थआनपरिग्रहोऽयम् ॥

अन्वयः AI यः मुनिः भ्रू-भेद-मात्रेण नहुषम् मघोनः पदात् प्रभ्रंशयाम् चकार, तस्य अविल-अम्भः-परिशुद्धि-हेतोः अयम् भौमः स्थान-परिग्रहः अस्ति ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) भ्रूमेदेति॥ यो मुनिर्भ्रूभेदमात्रेण भ्रूभङ्गमात्रेणैव नहुषं राजानं मघोनः पदादिन्द्रत्वात्। प्रभ्रंशयां चकार प्रभ्रंशयति स्म। आविलाम्भः परिशुद्धिहेतोः कलुषजलप्रसादहेतोस्तस्य मुनेरगस्त्यस्य। अगस्त्योदये शरदि जलं प्रसीदतीत्यक्तं प्राक्। भूमौ भवो भौमः स्थानपरिग्रह आश्रमोऽयम्। दृश्यत इति शेषः। भौमइत्यनेन दिव्योऽप्यस्तीत्युक्तम्। परिगृह्यत इति परिग्रहः, स्थानमेव परिग्रह इति विग्रहः ॥

Summary AI This is the earthly abode of that sage (Agastya) who, with a mere knitting of his brows, caused King Nahusha to fall from the position of Indra, and who is the cause for the purification of turbid waters.

सारांश AI यह उन महर्षि अगस्त्य का आश्रम है जिन्होंने केवल भौंहों के तिरछेपन से नहुष को इंद्र के पद से गिरा दिया था और जो मैला जल स्वच्छ करने के कारण प्रसिद्ध हैं।

पदच्छेदः AI

भ्रूभेदमात्रेण	भ्रू–भेद–मात्र (३.१)	by a mere knitting of the brows
पदात्	पद (५.१)	from the position
मघोनः	मघवन् (६.१)	of Indra
प्रभ्रंशयां	प्रभ्रंशयाम् (प्र√भ्रंश्+आम्)	to fall
यः	यद् (१.१)	who
नहुषं	नहुष (२.१)	Nahusha
चकार	चकार (√कृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	made
तस्य	तद् (६.१)	of that
आविलाम्भःपरिशुद्धिहेतोः	अविल–अम्भस्–परिशुद्धि–हेतु (६.१)	who is the cause of the purification of turbid waters
भौमः	भौम (१.१)	earthly
मुनेः	मुनि (६.१)	of the sage (Agastya)
स्थानपरिग्रहः	स्थान–परिग्रह (१.१)	abode
अयम्	इदम् (१.१)	this

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
भ्रू	मे	द	मा	त्रे	ण	प	दा	न्म	घो	नः
प्र	भ्रं	श	यां	यो	न	हु	षं	च	का	र
त	स्या	वि	ला	म्भः	प	रि	शु	द्धि	हे	तो
र्भौ	मो	मु	नेः	स्थ	आ	न	प	रि	ग्र	हो	ऽयम्
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect