छायाविनीताध्वपरिश्रमेषु
भूयिष्ठसंभाव्यफलेष्वमीषु ।
तस्यातिथीनामधुना सपर्या
स्थइता सुपुत्रेष्विव पादपेषु ॥
छायाविनीताध्वपरिश्रमेषु
भूयिष्ठसंभाव्यफलेष्वमीषु ।
तस्यातिथीनामधुना सपर्या
स्थइता सुपुत्रेष्विव पादपेषु ॥
भूयिष्ठसंभाव्यफलेष्वमीषु ।
तस्यातिथीनामधुना सपर्या
स्थइता सुपुत्रेष्विव पादपेषु ॥
अन्वयः
AI
अधुना तस्य अतिथीनाम् सपर्या छाया-विनीत-अध्व-परिश्रमेषु भूयिष्ठ-सम्भाव्य-फलेषु अमीषु पादपेषु सुपुत्रेषु इव स्थिता।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
छायेति॥ अधुनाऽस्मिन्काले तस्य शरभङ्गस्य संबन्धिन्यतिथीनां सपर्याऽतितिपूजा।
पूजा नमस्यापचितिः सपर्यार्चार्हणाः समाः इत्यमरः (अमरकोशः २.७.३७ ) । छायाभिर्विनीतोऽपनीतोऽध्वपरिश्रमो यैस्तेषु भूयिष्ठानि बहुतमानि संभाव्यानि श्लाघ्यानि फलानि येषां तेष्वमीषु पादपेष्वाश्रमवृक्षेषु सुपुत्रेष्विव स्थिता। तत्पुत्रैरिव पादपैरनुष्ठीयतत इत्यर्थः॥
Summary
AI
Now, the duty of extending hospitality to his guests is vested in these trees, which remove the fatigue of travelers with their shade and are expected to yield abundant fruit, just as a father's duties are vested in his good sons.
सारांश
AI
यहाँ अतिथियों की सेवा अब उन वृक्षों द्वारा की जा रही है जिन्हें ऋषि ने पुत्रवत पाला था। ये वृक्ष अपनी छाया से थकान हरते हैं और प्रचुर फल देते हैं।
पदच्छेदः
AI
| छायाविनीताध्वपरिश्रमेषु | छाया–विनीत–अध्व–परिश्रम (७.३) | in which the fatigue of the journey is removed by shade |
| भूयिष्ठसंभाव्यफलेषु | भूयिष्ठ–सम्भाव्य–फल (७.३) | in which abundant fruits are to be expected |
| अमीषु | अदस् (७.३) | in these |
| तस्य | तद् (६.१) | his |
| अतिथीनाम् | अतिथि (६.३) | of the guests |
| अधुना | अधुना | now |
| सपर्या | सपर्या (१.१) | service |
| स्थिता | स्थित (√स्था+क्त, १.१) | is vested |
| सुपुत्रेषु | सुपुत्र (७.३) | in good sons |
| इव | इव | like |
| पादपेषु | पादप (७.३) | in the trees |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| छा | या | वि | नी | ता | ध्व | प | रि | श्र | मे | षु | |
| भू | यि | ष्ठ | सं | भा | व्य | फ | ले | ष्व | मी | षु | |
| त | स्या | ति | थी | ना | म | धु | ना | स | प | र्या | |
| स्थ | इ | ता | सु | पु | त्रे | ष्वि | व | पा | द | पे | षु |
| त | त | ज | ग | ग | |||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.