क्वचित्खगानां प्रियमानसानां
कादम्बसंसर्गवतीव पङ्क्तिः ।
अन्यत्र कालागुरुदत्तपत्रा
भक्तिर्भुवश्चन्दनकल्पितेव ॥
क्वचित्खगानां प्रियमानसानां
कादम्बसंसर्गवतीव पङ्क्तिः ।
अन्यत्र कालागुरुदत्तपत्रा
भक्तिर्भुवश्चन्दनकल्पितेव ॥
कादम्बसंसर्गवतीव पङ्क्तिः ।
अन्यत्र कालागुरुदत्तपत्रा
भक्तिर्भुवश्चन्दनकल्पितेव ॥
अन्वयः
AI
क्वचित् प्रिय-मानसानाम् खगानाम् कादम्ब-संसर्गवती पङ्क्तिः इव (भाति)। अन्यत्र भुवः चन्दन-कल्पिता काल-अगुरु-दत्त-पत्रा भक्तिः इव (भाति)।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
हे अनवद्याङअगि! यमुनातरङ्गैर्भिन्नप्रवाहा व्यामिश्रौघा गङ्गा जाह्नवी विभाति। त्वं पशअय। केव? क्वचित्प्रदेशे प्रभया लिम्पन्ती संनिहितमिति प्रभालेपिभिरिन्द्रनीलैरनुविद्धा सह गुम्फिता मुक्तामयी यष्टिरिव हारावलिरिव विभाति। अन्यत्र प्रदेश इन्दीवरैर्नीलोत्पलैरुत्खचितान्तरा सह ग्रथिता सितपङ्कजानां पुण्डरीकाणां मालेव। विभातीति सर्वत्र संबन्धः। क्वचित्कादम्बसंसर्गवती नीलहंससंसृष्टा प्रियं मानसं नाम सरो येषां खगानां राजहंसानां पङ्क्तिरिव।
राजहंसास्तु ते चञ्चुचरणैर्लोहितैः सिताः इत्यमरः (अमरकोशः २.५.२६ ) । अन्यत्र कालागुरुणा दत्त पत्रा रचितमकरिकापत्रा भुवश्चन्दनकल्पिता भक्तिरिव। क्वचिच्छायासु विलीनैः स्थितैस्तमोभिः शबलीकृता कर्बुरीकृता चान्द्रमसी प्रभा चन्द्रिकेव। अन्यत्र रन्ध्रेष्वालक्ष्यनभःप्रदेशा शुभ्रा शरदभ्रलेखा शरन्मेघपङ्क्तिरिव। क्वचित्कृष्णोरगभूषणा भस्माङ्गरागेश्वरस्य तनुरिव विभाति। शेषो व्याख्यातः। कलापकम् ॥
Summary
AI
Somewhere, it resembles a row of swans, who love Lake Manasa, mixed with Kadamba ducks. Elsewhere, it looks like a decorative pattern on the earth, made with sandalwood paste and adorned with leaf-designs of black aloe-wood.
सारांश
AI
कहीं हंसों और कादम्ब पक्षियों की मिली-जुली पंक्ति जैसी, तो कहीं चंदन के लेप पर काली अगरु से बने चित्रों जैसी यह संगम की धारा अत्यंत सुंदर है।
पदच्छेदः
AI
| क्वचित् | क्वचित् | somewhere |
| खगानाम् | खग (६.३) | of birds |
| प्रियमानसानाम् | प्रिय–मानसम् (६.३) | who are fond of the Manasa lake |
| कादम्बसंसर्गवती | कादम्ब–संसर्गवत् (१.१) | associated with Kadamba ducks |
| इव | इव | like |
| पङ्क्तिः | पङ्क्ति (१.१) | a row |
| अन्यत्र | अन्यत्र | elsewhere |
| कालागुरुदत्तपत्रा | काल–अगुरु–दत्त–पत्र (१.१) | on which leaf-patterns have been made with black aloe-wood |
| भक्तिः | भक्ति (१.१) | a decorative pattern |
| भुवः | भू (६.१) | of the earth |
| चन्दनकल्पिता | चन्दन–कल्पित (१.१) | made with sandalwood paste |
| इव | इव | like |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| क्व | चि | त्ख | गा | नां | प्रि | य | मा | न | सा | नां |
| का | द | म्ब | सं | स | र्ग | व | ती | व | प | ङ्क्तिः |
| अ | न्य | त्र | का | ला | गु | रु | द | त्त | प | त्रा |
| भ | क्ति | र्भु | व | श्च | न्द | न | क | ल्पि | ते | व |
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.