रसातलादादिभवेन पुंसा
भुवः प्रयुक्तोद्वहनक्रियायाः ।
अस्याच्छमम्मः प्रलयप्रवृद्धं
मुहूर्तवक्राभरणं बभूव ॥
रसातलादादिभवेन पुंसा
भुवः प्रयुक्तोद्वहनक्रियायाः ।
अस्याच्छमम्मः प्रलयप्रवृद्धं
मुहूर्तवक्राभरणं बभूव ॥
भुवः प्रयुक्तोद्वहनक्रियायाः ।
अस्याच्छमम्मः प्रलयप्रवृद्धं
मुहूर्तवक्राभरणं बभूव ॥
अन्वयः
AI
रसातलात् भुवः उद्वहन-क्रियायाम् प्रयुक्तस्य आदि-भवेन पुंसा, प्रलय-प्रवृद्धम् अस्य अच्छम् अम्भः मुहूर्त-वक्त्र-आभरणम् बभूव ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
रसातलादिति॥ आदिभवेन पुंसाऽऽदिवराहेण रसातलात्प्रयुक्तोद्वहननक्रिययाः कृतोद्धरणक्रियायाः। विवाहक्रिया च व्यज्यते। भुवो भूदेवतायाः प्रलये प्रवृद्धमस्याब्धेरच्छमम्भो मुहूर्तं वक्त्राभरणं लज्जारक्षणार्थं मुखावगुण्ठनं बभूव। तदुक्तम्-
उद्धृतासि वराहेण कृष्णेन शतबाहुनाइति ॥
Summary
AI
"When the primeval Purusha, in his first incarnation as the Boar, lifted the Earth from the netherworld, the clear water of this vast ocean, swollen as if at the time of dissolution, served for a moment as an ornament on his snout."
सारांश
AI
आदि पुरुष वराह द्वारा पृथ्वी के उद्धार के समय समुद्र का निर्मल जल क्षण भर के लिए पृथ्वी के मुख का मोतियों वाला सुंदर आभूषण बन गया था।
पदच्छेदः
AI
| रसातलात् | रसातल (५.१) | from the netherworld |
| आदि-भवेन | आदि–भव (३.१) | by the primeval being (Boar) |
| पुंसा | पुंस् (३.१) | by the Male (Purusha) |
| भुवः | भू (६.१) | of the Earth |
| प्रयुक्त-उद्वहन-क्रियायाः | प्रयुक्त–उद्वहन–क्रिया (६.१) | of him engaged in the act of lifting up |
| अस्य | इदम् (६.१) | its (the ocean's) |
| अच्छम् | अच्छ (१.१) | clear |
| अम्भः | अम्भस् (१.१) | water |
| प्रलय-प्रवृद्धम् | प्रलय–प्रवृद्ध (१.१) | swollen at the time of cosmic dissolution |
| मुहूर्त-वक्त्र-आभरणम् | मुहूर्त–वक्त्र–आभरण (१.१) | a momentary ornament for his snout |
| बभूव | बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| र | सा | त | ला | दा | दि | भ | वे | न | पुं | सा |
| भु | वः | प्र | यु | क्तो | द्व | ह | न | क्रि | या | याः |
| अ | स्या | च्छ | म | म्मः | प्र | ल | य | प्र | वृ | द्धं |
| मु | हू | र्त | व | क्रा | भ | र | णं | ब | भू | व |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.