मरुत्प्रयुक्ताश्च मरुत्सखाभं
तमर्च्यमारादभिवर्तमानम् ।
अवाकिरन्बाललताः प्रसूनै-
राचारलाजैरिव पौरकन्याः ॥
मरुत्प्रयुक्ताश्च मरुत्सखाभं
तमर्च्यमारादभिवर्तमानम् ।
अवाकिरन्बाललताः प्रसूनै-
राचारलाजैरिव पौरकन्याः ॥
तमर्च्यमारादभिवर्तमानम् ।
अवाकिरन्बाललताः प्रसूनै-
राचारलाजैरिव पौरकन्याः ॥
अन्वयः
AI
मरुत्प्रयुक्ताः बाललताः च आरात् अभिवर्तमानम् अर्च्यम् मरुत्सखाभम् तम्, पौरकन्याः आचारलाजैः इव, प्रसूनैः अवाकिरन्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
मरुदिति॥ मरुत्प्रयुक्ता वायुना प्रेरिता बाललता आरात् समीपेऽभिवर्तमानम्।
आराद्दूरसमीपयोः इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.२५७ ) । मरुतो वायोः सखा मरुत्सखोऽग्निः। स इवाभातीति मरुत्सखाभः। आतश्चोपसर्गे (अष्टाध्यायी ३.१.१३६ ) इति कप्रत्ययः। तम्, अर्च्यं पूज्यं तं दिलीपं प्रसूनैः पुष्पैः। पौरकन्याः पौराश्च ताः कन्या आचारार्थैर्लाजैराचारलाजैरिव। अवाकिरन्। तस्योपरि निक्षिप्तवत्य इत्यर्थः। सखा हि सखायमागतमुपचरतीति भावः ॥
Summary
AI
The young creepers, shaken by the wind, showered flowers upon the approaching king, who was worthy of worship and resembled Agni (friend of the wind). This was like city maidens scattering customary fried grains on a revered person.
सारांश
AI
वायु द्वारा हिलाई गई कोमल लताओं ने पूजनीय राजा पर पुष्पों की वर्षा की, जो ऐसी लग रही थी मानो नगर की कन्याओं ने उन पर शिष्टाचारवश मांगलिक खीलें बिखेरी हों।
पदच्छेदः
AI
| मरुत्प्रयुक्ताः | मरुत्–प्रयुक्त (१.३) | shaken by the wind |
| च | च | and |
| मरुत्सखाभम् | मरुत्सख–आभ (२.१) | resembling the friend of the wind (Agni) |
| तम् | तद् (२.१) | him |
| अर्च्यम् | अर्च्य (√अर्च+ण्यत्, २.१) | worshipful |
| आरात् | आरात् | near |
| अभिवर्तमानम् | अभिवर्तमान (अभि√वृत्+शानच्, २.१) | approaching |
| अवाकिरन् | अवाकिरन् (अव√कॄ कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | scattered |
| बाललताः | बाल–लता (१.३) | young creepers |
| प्रसूनैः | प्रसून (३.३) | with flowers |
| आचारलाजैः | आचार–लाज (३.३) | with customary fried grains |
| इव | इव | like |
| पौरकन्याः | पौर–कन्या (१.३) | city maidens |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | रु | त्प्र | यु | क्ता | श्च | म | रु | त्स | खा | भं |
| त | म | र्च्य | मा | रा | द | भि | व | र्त | मा | नम् |
| अ | वा | कि | र | न्बा | ल | ल | ताः | प्र | सू | नै |
| रा | चा | र | ला | जै | रि | व | पौ | र | क | न्याः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.