विसृष्टपार्श्वानुचरस्य तस्य
पार्श्वद्रुमाः पाशभृता समस्य ।
उदीरयामासुरिवोन्मदाना-
मालोकशब्दं वयसां विरावैः ॥

अन्वयः AI विसृष्टपार्श्वानुचरस्य पाशभृता समस्य तस्य पार्श्वद्रुमाः उन्मदानाम् वयसाम् विरावैः आलोकशब्दम् उदीरयामासुः इव।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) विसृष्टेति॥ विसृष्टाः पार्श्वानुचराः पार्श्ववर्तिनो जना येन तस्य। पाशभृता वरुणेन समस्य तुल्यस्य। प्रचेता वरुणः पाशी इत्यमरः (अमरकोशः १.१.७३ ) । अनुभावोऽनेन सूचितः। तस्य राज्ञः पार्श्वयोर्द्रुमाः। उन्मदानामुत्कटमदानां वयसां खगानाम्। खगबाल्यादिनोर्वयः इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.२४५ ) । विरावैः शब्दैः। आलोकस्य शब्दं वाचकमालोकयेति शब्दम्। जयशब्दमित्यर्थः। आलोको जयशब्दः स्यात्इति विश्वः। उदीरयामासुरिवावदन्निव। इत्युत्प्रेक्षा॥

Summary AI For the king, who was equal to Varuna (the noose-holder) and had dismissed his attendants, the trees by his side, through the chirping of excited birds, seemed to raise a cry of 'Look! Look!' to announce his presence.

सारांश AI यद्यपि उन्होंने अपने अनुयायियों को वापस भेज दिया था, फिर भी वन के वृक्षों पर चहकते पक्षियों ने अपने स्वर से वरुण के समान तेजस्वी उस राजा का 'जय-जयकार' के शब्दों से स्वागत किया।

पदच्छेदः AI

विसृष्टपार्श्वानुचरस्य	विसृष्ट–पार्श्व–अनुचर (६.१)	of him who had dismissed his side-attendants
तस्य	तद् (६.१)	his
पार्श्वद्रुमाः	पार्श्व–द्रुम (१.३)	the trees by his side
पाशभृता	पाशभृत् (६.१)	with the noose-holder (Varuna)
समस्य	सम (६.१)	of him who was equal
उदीरयामासुः	उदीरयामासुः (उत्√ईर् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	uttered
इव	इव	as if
उन्मदानाम्	उन्मद (६.३)	of the excited
आलोकशब्दम्	आलोक–शब्द (२.१)	the cry of 'look'
वयसाम्	वयस् (६.३)	of birds
विरावैः	विराव (३.३)	with cries

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
वि	सृ	ष्ट	पा	र्श्वा	नु	च	र	स्य	त	स्य
पा	र्श्व	द्रु	माः	पा	श	भृ	ता	स	म	स्य
उ	दी	र	या	मा	सु	रि	वो	न्म	दा	ना
मा	लो	क	श	ब्दं	व	य	सां	वि	रा	वैः

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect