स कीचकैर्मारुतपूर्णरन्ध्रैः
कूजद्भिरापादितवंशकृत्यम् ।
शुश्राव कुञ्जेषु यशः स्वमुच्चै-
रुद्गीयमानं वनदेवताभिः ॥

अन्वयः AI सः कुञ्जेषु मारुतपूर्णरन्ध्रैः कूजद्भिः कीचकैः आपादितवंशकृत्यम् (यथा स्यात् तथा) वनदेवताभिः उच्चैः उद्गीयमानम् स्वम् यशः शुश्राव।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) स इति॥ स दिलीपो मारुतपूर्णरन्ध्रैः। अत एव कूजद्भिः स्वनद्भिः कीचकैर्वेणुविशेषैः।

वेणवः कीचकास्ते स्युर्ये स्वनन्त्यनिलोद्धताः

इत्यमरः (अमरकोशः २.४.१६१ ) । वंशः सुषिरवाद्यावशेषः। वंशादिकं तु सुषिरम् इत्यमरः (अमरकोशः २.४.१६१ ) । आपादितं संपादितं वंशस्य कृत्यं कार्यं यस्मिन्कर्मणि तत्तथा। कुञ्जेषु लतागृहेषु। निकुञ्जकुञ्जौ वा क्लिबे लतादिपिहितोदरे इत्यमरः (अमरकोशः २.४.१६१ ) । वनदेवताभिरुद्गीयमानमुञ्चैर्गीयमानं स्वं यशः शुश्राव श्रुतवान्॥

Summary AI In the forest groves, he heard his own fame being sung aloud by the forest deities. The music was produced by the humming bamboos, whose holes were filled with wind, thus performing the function of flutes.

सारांश AI हवा से भरे हुए छिद्रों वाले बाँसों के झुरमुटों से निकलने वाली मधुर ध्वनि ऐसी प्रतीत हो रही थी, मानो वन-देवता ऊँचे स्वर में राजा के यश का गान कर रहे हों।

पदच्छेदः AI

सः	तद् (१.१)	He
कीचकैः	कीचक (३.३)	by the bamboos
मारुतपूर्णरन्ध्रैः	मारुत–पूर्ण–रन्ध्र (३.३)	whose holes were filled with wind
कूजद्भिः	कूजत् (√कूज्+शतृ, ३.३)	humming
आपादितवंशकृत्यम्	आपादित–वंश–कृत्य (२.१)	performing the function of a flute
शुश्राव	शुश्राव (√श्रु कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	heard
कुञ्जेषु	कुञ्ज (७.३)	in the groves
यशः	यशस् (२.१)	fame
स्वम्	स्व (२.१)	his own
उच्चैः	उच्चैस्	aloud
उद्गीयमानम्	उद्गीयमान (उत्√गै+यक्+शानच्, २.१)	being sung
वनदेवताभिः	वन–देवता (३.३)	by the forest deities

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
स	की	च	कै	र्मा	रु	त	पू	र्ण	र	न्ध्रैः
कू	ज	द्भि	रा	पा	दि	त	वं	श	कृ	त्यम्
शु	श्रा	व	कु	ञ्जे	षु	य	शः	स्व	मु	च्चै
रु	द्गी	य	मा	नं	व	न	दे	व	ता	भिः

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect