अन्वयः
AI
गिरिनिर्झराणाम् तुषारैः पृक्तः अनोकहाकम्पितपुष्पगन्धी पवनः, आतपक्लान्तम् अनातपत्रम् आचारपूतम् तम् सिषेवे।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
पृक्त इति॥ गिरिषु निर्झराणां वारिप्रवाहाणाम्।
वारिप्रवाहो निर्झरो झरः इत्यमरः (अमरकोशः २.३.५ ) । तुषारः सीकरैः। तुषारौ ह्रिमसीकरौ इति शाश्वतः। पृक्तः संपृक्तोऽनोकहानां वृक्षाणामाकम्पितानीषत्कम्पितानि पुष्पाणि तेषां यो गन्धः सोऽस्यास्तीत्याकम्पितपुष्पगन्धी ईषत्कम्पितपुष्पगन्धवान्। एवं शीतो मन्दः सुरभिः पवनो वायुरनातपत्रं व्रतार्थं परिहृतच्छत्रम्। अत एव, आतपक्लान्तमाचारेण पूतं शुद्धं तं नृपं सिषेवे। आचारपूतत्वात्स राजा जगत्पावनस्यापि सेव्य आसीदिति भावः ॥
Summary
AI
The wind served him, who was weary from the sun, without an umbrella, and purified by his righteous conduct. The wind itself was cool with the spray from mountain streams and carried the fragrance of flowers shaken from the trees.
सारांश
AI
पर्वतीय झरनों की फुहारों से शीतल और वृक्षों के फूलों की सुगंध से युक्त वायु ने बिना छत्र के तप रहे उस सदाचारी राजा की सेवा की और उनकी थकान मिटाई।
पदच्छेदः
AI
| पृक्तः | पृक्त (√पृच्+क्त, १.१) | mixed |
| तुषारैः | तुषार (३.३) | with spray |
| गिरिनिर्झराणाम् | गिरि–निर्झर (६.३) | of mountain streams |
| अनोकहाकम्पितपुष्पगन्धी | अनोकह–आकम्पित–पुष्प–गन्धिन् (१.१) | carrying the fragrance of flowers shaken from trees |
| तम् | तद् (२.१) | him |
| आतपक्लान्तम् | आतप–क्लान्त (२.१) | weary from the sun |
| अनातपत्रम् | अनातपत्र (२.१) | without an umbrella |
| आचारपूतम् | आचार–पूत (२.१) | purified by conduct |
| पवनः | पवन (१.१) | the wind |
| सिषेवे | सिषेवे (√सेव् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | served |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पृ | क्त | स्तु | षा | रै | र्गि | रि | नि | र्झ | रा | णा |
| म | नो | क | हा | क | म्पि | त | पु | ष्प | ग | न्धी |
| त | मा | त | प | क्ला | न्त | म | ना | त | प | त्र |
| मा | चा | र | पू | तं | प | व | नः | सि | षे | वे |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.