शशाम वृष्ट्यापि विना दवाग्नि-
रासीद्विशेषो फलपुष्पवृद्धिः ।
ऊनं न सत्त्वेष्वधिको बबाधे
तस्मिन्वनं गोप्तरि गाहमाने ॥
शशाम वृष्ट्यापि विना दवाग्नि-
रासीद्विशेषो फलपुष्पवृद्धिः ।
ऊनं न सत्त्वेष्वधिको बबाधे
तस्मिन्वनं गोप्तरि गाहमाने ॥
रासीद्विशेषो फलपुष्पवृद्धिः ।
ऊनं न सत्त्वेष्वधिको बबाधे
तस्मिन्वनं गोप्तरि गाहमाने ॥
अन्वयः
AI
तस्मिन् गोप्तरि वने गाहमाने (सति), दवाग्निः वृष्ट्या विना अपि शशाम। फलपुष्पवृद्धिः विशेषतः आसीत्। अधिकः ऊनम् सत्त्वेषु न बबाधे।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
शशामेति॥ गोप्तरि तस्मिन् राज्ञि वनं गाहमाने प्रविशति सति वृष्ट्या विनापि। दवाग्निर्वनाग्निः।
दवदावौ वनानलेइति हैमः। शशाम। फलानां पुष्पाणां च वृद्धिः। विशेष्यत इति विशेषा। अतिशयिताऽऽसीत्। कर्मार्थे धञ्प्रत्ययः। सत्त्वेषु जन्तुषु मध्ये। यतश्च निर्धारणम् (अष्टाध्यायी २.३.४१ ) इति सप्तमी। अधिकः प्रबलो व्याघ्रादिरूनं दुर्बलं हरिणादिकं न बबाधे ॥
Summary
AI
While that protector (the king) was traversing the forest, the forest fire subsided even without rain. There was a remarkable increase in fruits and flowers. Among the creatures, the strong did not harm the weak.
सारांश
AI
उस रक्षक राजा के वन में प्रवेश करने पर बिना वर्षा के ही वनाग्नि शांत हो गई, फल-फूलों की प्रचुरता बढ़ गई और बलवान जीवों ने निर्बलों को सताना छोड़ दिया।
पदच्छेदः
AI
| शशाम | शशाम (√शम् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | subsided |
| वृष्ट्या | वृष्टि (३.१) | by rain |
| अपि | अपि | even |
| विना | विना | without |
| दवाग्निः | दव–अग्नि (१.१) | forest fire |
| आसीत् | आसीत् (√अस् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | there was |
| विशेषतः | विशेषतस् | a special |
| फलपुष्पवृद्धिः | फल–पुष्प–वृद्धि (१.१) | increase in fruits and flowers |
| ऊनम् | ऊन (२.१) | the weak |
| न | न | not |
| सत्त्वेषु | सत्त्व (७.३) | among creatures |
| अधिकः | अधिक (१.१) | the strong |
| बबाधे | बबाधे (√बाध् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | harassed |
| तस्मिन् | तद् (७.१) | while that |
| वने | वन (७.१) | in the forest |
| गोप्तरि | गोप्तृ (७.१) | protector |
| गाहमाने | गाहमान (√गाह्+शानच्, ७.१) | was traversing |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| श | शा | म | वृ | ष्ट्या | पि | वि | ना | द | वा | ग्नि |
| रा | सी | द्वि | शे | षो | फ | ल | पु | ष्प | वृ | द्धिः |
| ऊ | नं | न | स | त्त्वे | ष्व | धि | को | ब | बा | धे |
| त | स्मि | न्व | नं | गो | प्त | रि | गा | ह | मा | ने |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.