वसिष्ठधेनोरनुयायिनं
तमावर्तमानं वनिता वनान्त्-
आत् पपौ निमेषालसपक्ष्मपङ्क्-
तिरुपोषिताभ्यामिव लोचनाभ्य्-
आम्

अन्वयः AI वनिता निमेषालसपक्ष्मपङ्क्तिः (सती) वनान्तात् आवर्तमानम् वसिष्ठधेनोः अनुयायिनम् तम् उपोषिताभ्याम् लोचनाभ्याम् इव पपौ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) वसिष्ठेति॥ वसिष्ठधेनुयायिनमनुचरं वनान्तादावर्तमानं प्रत्यागतं तं दिलीपं वनिता सुदक्षिणा निमेषेष्वलसा मन्दा पक्ष्मणां पङ्क्तिर्यस्याः सा। अनिमेषा सतीत्यर्थः, लोचनाभ्यां करणाभ्याम्। उपोषिताभ्यामिव। उपवासो भोजननिवृत्तिः। तद्विद्भ्यामिव। वसतेः कर्तरि क्तः। पपौ। यथोपोषितोऽतितृष्णया जलमधिकं पिबति तद्वदतितृष्णयाधिकं व्यलोकयदित्यर्थः ॥

Summary AI His wife (Sudakshina), her rows of eyelashes still from not blinking, drank in the sight of him returning from the edge of the forest, following Vasishtha's cow, as if with eyes that had been fasting.

सारांश AI वन से लौटते हुए वशिष्ठ की गाय का अनुसरण करते हुए राजा को रानी सुदक्षिणा ने अपनी अपलक आँखों से वैसे ही निहारा, मानो वे नेत्र बहुत समय से प्यासे रहे हों।

पदच्छेदः AI

वसिष्ठधेनोः	वसिष्ठ–धेनु (६.१)	of Vasishtha's cow
अनुयायिनम्	अनुयायिन् (२.१)	the follower
तम्	तद् (२.१)	him
आवर्तमानम्	आवर्तमान (आ√वृत्+शानच्, २.१)	returning
वनिता	वनिता (१.१)	his wife
वनान्तात्	वन–अन्त (५.१)	from the edge of the forest
पपौ	पपौ (√पा कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	drank in the sight of
निमेषालसपक्ष्मपङ्क्तिः	निमेष–अलस–पक्ष्म–पङ्क्ति (१.१)	with rows of eyelashes still from not blinking
उपोषिताभ्याम्	उपोषित (उप√वस्+क्त, ३.२)	that had been fasting
इव	इव	as if
लोचनाभ्याम्	लोचन (३.२)	with eyes

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
व	सि	ष्ठ	धे	नो	र	नु	या	यि	नं	त
मा	व	र्त	मा	नं	व	नि	ता	व	ना	न्तात्
प	पौ	नि	मे	षा	ल	स	प	क्ष्म	प	ङ्क्ति
रु	पो	षि	ता	भ्या	मि	व	लो	च	ना	भ्याम्

वसिष्ठधेनोरनुयायिनं
तमावर्तमानं वनिता वनान्त्-
आत् पपौ निमेषालसपक्ष्मपङ्क्-
तिरुपोषिताभ्यामिव लोचनाभ्य्-
आम्

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect