कैलासगौरं वृषमारुरुक्षोः
पादार्पणानुग्रहपूतपृष्ठम् ।
अवेहि मां किंकरमष्टमूर्तेः
कुम्भोदरं नाम निकुम्भमित्रम् ॥
कैलासगौरं वृषमारुरुक्षोः
पादार्पणानुग्रहपूतपृष्ठम् ।
अवेहि मां किंकरमष्टमूर्तेः
कुम्भोदरं नाम निकुम्भमित्रम् ॥
पादार्पणानुग्रहपूतपृष्ठम् ।
अवेहि मां किंकरमष्टमूर्तेः
कुम्भोदरं नाम निकुम्भमित्रम् ॥
अन्वयः
AI
(त्वम्) माम् अष्ट-मूर्तेः वृषम् आरुरुक्षोः (शिवस्य) पाद-अर्पण-अनुग्रह-पूत-पृष्ठम्, कैलास-गौरम्, निकुम्भ-मित्रम्, कुम्भ-उदरम् नाम किंकरम् अवेहि।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
कैलासेति॥ कैलास इव गौरः शुभ्रस्तम्।
चामीकरं च शुभ्रं च गौरमाहुर्मनीषिणः इति शाश्वतः। वृषं वृषभम्, आरुरुक्षोरारोढुमिच्छोः। स्वस्योपरि पदं निक्षिप्य वृषमारोहतीत्यर्थः। अष्टौ मूर्तयो यस्य स तस्याष्टमूर्तेः शिवस्य पादार्पणं पादन्त्यासस्तदेवानुग्रहः प्रसादस्तेन पूतं पृष्ठं यस्य तं तथोक्तं निकुम्भमित्रं कुम्भोदरं नाम किंकरं मामवेहि विद्धि। पृथिवी सलिलं तेजौ वायुराकाशमेव च । सूर्यां चन्द्रमसौ मोमयाजी चेत्यष्टमूर्तयः ॥ इति यादवः॥
Summary
AI
"Know me to be a servant of the eight-formed Shiva, named Kumbhodara, a friend of Nikumbha. My back is purified by the grace of His foot placed upon it as He is about to mount His bull, and I am as white as Kailasa."
सारांश
AI
मुझे भगवान शिव का सेवक कुम्भोदर जानो। जब शिव अपने बैल पर सवार होते हैं, तब वे मेरे ही पीठ पर पैर रखते हैं। मैं निकुम्भ का परम मित्र हूँ।
पदच्छेदः
AI
| कैलास-गौरम् | कैलास–गौर (२.१) | white as Mount Kailasa |
| वृषम् | वृष (२.१) | the bull |
| आरुरुक्षोः | आरुरुक्षु (आ√रुह्+सन्+उ, ६.१) | of one who wishes to ascend |
| पाद-अर्पण-अनुग्रह-पूत-पृष्ठम् | पाद–अर्पण–अनुग्रह–पूत–पृष्ठ (२.१) | whose back is purified by the grace of the placement of the foot |
| अवेहि | अवेहि (अव√इ कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | know |
| माम् | अस्मद् (२.१) | me |
| किंकरम् | किंकर (२.१) | a servant |
| अष्ट-मूर्तेः | अष्ट–मूर्ति (६.१) | of the eight-formed one (Shiva) |
| कुम्भ-उदरम् | कुम्भ–उदर (२.१) | Kumbhodara (pot-bellied) |
| नाम | नाम | by name |
| निकुम्भ-मित्रम् | निकुम्भ–मित्र (२.१) | a friend of Nikumbha |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कै | ला | स | गौ | रं | वृ | ष | मा | रु | रु | क्षोः |
| पा | दा | र्प | णा | नु | ग्र | ह | पू | त | पृ | ष्ठम् |
| अ | वे | हि | मां | किं | क | र | म | ष्ट | मू | र्तेः |
| कु | म्भो | द | रं | ना | म | नि | कु | म्भ | मि | त्रम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.