कण्डूयमानेन कटं कदाचि-
द्वन्यद्विपेनोन्मथिता त्वगस्य ।
अथैनमद्रेस्तनया शुशोच
सेनान्यमालीढमिवासुरास्त्त्रैः ॥
कण्डूयमानेन कटं कदाचि-
द्वन्यद्विपेनोन्मथिता त्वगस्य ।
अथैनमद्रेस्तनया शुशोच
सेनान्यमालीढमिवासुरास्त्त्रैः ॥
द्वन्यद्विपेनोन्मथिता त्वगस्य ।
अथैनमद्रेस्तनया शुशोच
सेनान्यमालीढमिवासुरास्त्त्रैः ॥
अन्वयः
AI
कदाचित् कटम् कण्डूयमानेन वन्य-द्विपेन अस्य त्वक् उन्मथिता। अथ अद्रेः तनया, असुर-अस्त्रैः आलीढम् सेनान्यम् इव, एनम् शुशोच।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
कण्डूयमानेनेति॥ कदाचित् कटं कपोलं कण्डूयमानेन कर्षता।
कण्ड्वादिभ्यो यक् (अष्टाध्यायी ३.२.६१ ) इति यक। ततः शानच्। वन्यद्विपेनास्य देवदारोस्त्वगुन्मथिता अथाद्रेस्तनया गौरी। असुरास्त्त्रैरालीढं क्षतम्। सेनां नयत्तीति सेनानीः स्कन्दः। पार्वतीनन्दनः स्कन्दः सेनानीः इत्यमरः (अमरकोशः १.१.४९ ) । सत्सूद्विष- (अष्टाध्यायी ३.१.२७ ) इत्यादिना क्विप्। तमिव। एवं देवदारुं शुशोच ॥
Summary
AI
"Once, its bark was rubbed off by a wild elephant scratching its temples against it. Then Parvati, the daughter of the mountain, grieved for it as if for her son Skanda, wounded by the weapons of the asuras."
सारांश
AI
एक बार जंगली हाथी के रगड़ने से इसकी छाल छिल गई थी, जिससे पार्वती को वैसा ही दुख हुआ जैसे कार्तिकेय के असुरों द्वारा घायल होने पर हुआ था।
पदच्छेदः
AI
| कण्डूयमानेन | कण्डूयमान (√कण्डूय्+शानच्, ३.१) | by one who was scratching |
| कटम् | कट (२.१) | the temples |
| कदाचित् | कदाचित् | once |
| वन्य-द्विपेन | वन्य–द्विप (३.१) | by a wild elephant |
| उन्मथिता | उन्मथित (उद्√मन्थ्+क्त, १.१) | was rubbed off |
| त्वक् | त्वच् (१.१) | bark |
| अस्य | इदम् (६.१) | its |
| अथ | अथ | then |
| एनम् | एनद् (२.१) | it |
| अद्रेः | अद्रि (६.१) | of the mountain |
| तनया | तनया (१.१) | the daughter (Parvati) |
| शुशोच | शुशोच (√शुच् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | grieved for |
| सेनान्यम् | सेनानी (२.१) | the commander of the army (Skanda) |
| आलीढम् | आलीढ (आ√लिह्+क्त, २.१) | wounded |
| इव | इव | as if |
| असुर-अस्त्रैः | असुर–अस्त्र (३.३) | by the weapons of the asuras |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| क | ण्डू | य | मा | ने | न | क | टं | क | दा | चि |
| द्व | न्य | द्वि | पे | नो | न्म | थि | ता | त्व | ग | स्य |
| अ | थै | न | म | द्रे | स्त | न | या | शु | शो | च |
| से | ना | न्य | मा | ली | ढ | मि | वा | सु | रा | स्त्त्रैः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.