तथेति गामुक्तवते दिलीपः
सद्यः प्रतिष्टम्भविमुक्तबाहुः ।
सन्न्यस्तशस्त्त्रो हरये स्वदेह-
मुपानयत्पिण्डमिवामिषस्य ॥
तथेति गामुक्तवते दिलीपः
सद्यः प्रतिष्टम्भविमुक्तबाहुः ।
सन्न्यस्तशस्त्त्रो हरये स्वदेह-
मुपानयत्पिण्डमिवामिषस्य ॥
सद्यः प्रतिष्टम्भविमुक्तबाहुः ।
सन्न्यस्तशस्त्त्रो हरये स्वदेह-
मुपानयत्पिण्डमिवामिषस्य ॥
अन्वयः
AI
गाम् तथा इति उक्तवते (सिंहे सति), प्रतिष्टम्भविमुक्तबाहुः सन्न्यस्तशस्त्रः दिलीपः सद्यः हरये आमिषस्य पिण्डम् इव स्वदेहम् उपानयत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तथेति॥ तथेति गामुक्तवते हरये सिंहाय।
कपौ सिंहे सुवर्णे च वर्णे विष्णौ हरिं विदुः इति शाश्वतः। सद्यस्तत्क्षणे प्रतिष्टम्भात्प्रतिबन्धाद्विमुक्तो बाहुर्यस्य सः। दिलीपः। न्यस्तशस्त्त्रस्त्यक्तायुधः सन्। स्वदेहं, आमिषस्य मांसस्य, पललं क्रव्यमामिषम् इत्यमरः (अमरकोशः २.६.६३ ) । पिण्डं कवलमिव। उपानयत् समर्पितवान्। एतेन निर्ममत्वमुक्तम्॥
Summary
AI
When the lion spoke the words "So be it," Dilipa, his arm suddenly freed from paralysis, laid down his weapon and immediately offered his own body to the lion like a lump of flesh.
सारांश
AI
सिंह की स्वीकृति मिलने पर, जड़ता से मुक्त हुए राजा दिलीप ने अपने अस्त्र त्याग दिए और मांस के पिंड के समान अपना शरीर सिंह के सम्मुख समर्पित कर दिया।
पदच्छेदः
AI
| तथा | तथा | So be it |
| इति | इति | thus |
| गाम् | गो (२.१) | the word |
| उक्तवते | उक्तवत् (√वच्+क्तवतु, ७.१) | when he (the lion) had spoken |
| दिलीपः | दिलीप (१.१) | Dilipa |
| सद्यः | सद्यस् | immediately |
| प्रतिष्टम्भविमुक्तबाहुः | प्रतिष्टम्भ–विमुक्त–बाहु (१.१) | whose arm was freed from paralysis |
| सन्न्यस्तशस्त्रः | सन्न्यस्त–शस्त्र (१.१) | having laid down his weapon |
| हरये | हरि (४.१) | to the lion |
| स्वदेहम् | स्व–देह (२.१) | his own body |
| उपानयत् | उपानयत् (उप+आ√नी कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | offered |
| पिण्डम् | पिण्ड (२.१) | a lump |
| इव | इव | like |
| आमिषस्य | आमिष (६.१) | of flesh |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | थे | ति | गा | मु | क्त | व | ते | दि | ली | पः |
| स | द्यः | प्र | ति | ष्ट | म्भ | वि | मु | क्त | बा | हुः |
| स | न्न्य | स्त | श | स्त्त्रो | ह | र | ये | स्व | दे | ह |
| मु | पा | न | य | त्पि | ण्ड | मि | वा | मि | ष | स्य |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.