स्थितः स्थितामुच्चलितः प्रयातां
निषेदुषीमासनबन्धधीरः ।
जलाभिलाषी जलमाददानां
छायेव तां भूपतिरन्वगच्छत् ॥
स्थितः स्थितामुच्चलितः प्रयातां
निषेदुषीमासनबन्धधीरः ।
जलाभिलाषी जलमाददानां
छायेव तां भूपतिरन्वगच्छत् ॥
निषेदुषीमासनबन्धधीरः ।
जलाभिलाषी जलमाददानां
छायेव तां भूपतिरन्वगच्छत् ॥
अन्वयः
AI
आसनबन्धधीरः भूपतिः स्थिताम् ताम् स्थितः, प्रयाताम् ताम् उच्चलितः, निषेदुषीम् ताम् (स्वयम् अपि) निषसाद, जलम् आददानाम् ताम् जलाभिलाषी (सन्), ताम् छाया इव अन्वगच्छत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
स्थित इति॥ भूपतिस्तां गां स्तितां सतीं स्थितः सन्। स्थितिरूर्ध्वावस्थानम्। प्रयातां प्रस्थितामुच्चलितः प्रस्थितः। निषेदुषीं निषण्णाम्। उपविष्टामित्यर्थः।
भाषायां सदवसश्रुवः (अष्टाध्यायी ३.२.१०८ ) इति क्वसुप्रत्ययः। उगितश्च (अष्टाध्यायी ४.१.६ ) इति ङीप्। आसनबन्ध उपवेशने धीरः स्थितः। उपविष्टः सन्नित्यर्थः। जलमाददानां पिबन्तीं जलाभिलाषी। पिबन्नित्यर्थः। इत्थं छायेवान्वगच्छदनुसृतवान् ॥
Summary
AI
The king, firm in his posture, followed the cow like a shadow. He stood when she stood, walked when she walked, sat when she sat down, and desired water only when she drank.
सारांश
AI
राजा उस गाय के रुकने पर रुक जाते, चलने पर चलते, बैठने पर बैठ जाते और पानी पीने पर ही पानी पीते; वे उस गाय के पीछे उसकी छाया की भाँति चलने लगे।
पदच्छेदः
AI
| स्थितः | स्थित (√स्था+क्त, १.१) | stood |
| स्थिताम् | स्थित (√स्था+क्त+टाप्, २.१) | the one who stood |
| उच्चलितः | चलित (उत्√चल्+क्त, १.१) | moved |
| प्रयाताम् | प्रयात (प्र√या+क्त+टाप्, २.१) | the one who moved |
| निषेदुषीम् | निषेदुषी (नि√सद्+क्वसु+ङीप्, २.१) | the one who sat |
| आसनबन्धधीरः | आसन–बन्ध–धीर (१.१) | one who was firm in his sitting posture |
| जलाभिलाषी | जल–अभिलाषिन् (१.१) | desirous of water |
| जलम् | जल (२.१) | water |
| आददानाम् | आददान (आ√दा+शानच्+ङीप्, २.१) | the one who was drinking |
| छाया | छाया (१.१) | shadow |
| इव | इव | like |
| ताम् | तद् (२.१) | her |
| भूपतिः | भूपति (१.१) | the king |
| अन्वगच्छत् | अन्वगच्छत् (अनु√गम् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | followed |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स्थि | तः | स्थि | ता | मु | च्च | लि | तः | प्र | या | तां |
| नि | षे | दु | षी | मा | स | न | ब | न्ध | धी | रः |
| ज | ला | भि | ला | षी | ज | ल | मा | द | दा | नां |
| छा | ये | व | तां | भू | प | ति | र | न्व | ग | च्छत् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.