स न्यस्तचिह्नामपि राजलक्ष्मीं
तेजोविशेषानुमितां दधानः ।
आसीदनाविष्कृतदानराजि-
रन्तर्मदावस्थ इव द्विपेन्द्रः ॥

अन्वयः AI सः न्यस्तचिह्नाम् अपि तेजोविशेषानुमिताम् राजलक्ष्मीम् दधानः, अनाविष्कृतदानराजिः अन्तर्मदावस्थः द्विपेन्द्रः इव आसीत्।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) स इति॥ न्यस्तानि परिहृतानि चिह्नानि छत्रचामरादीनि यस्यास्तां तथाभूतामपि तेजोविशेषेण प्रभावातिशयेन। अनुमितां सर्वथा राजैवायं भवेदित्यूहितां राजलक्ष्मीं दधानः स राजा। अनाविष्कृतदानराजिर्वहिरप्रकटितमदरेखः। अन्तर्गता मदावस्था यस्य सोऽन्तर्मदावस्थः। तथाभूतो द्विपेन्द्र इव। आसीत्॥

Summary AI Though he had set aside the royal insignia, he still bore the royal splendor, which was inferred from his exceptional majesty. He was like a lordly elephant whose line of rut-fluid is not yet visible but whose inner state of rut is evident.

सारांश AI राजसी चिह्नों को त्याग देने पर भी वे अपने विशिष्ट तेज से वैसे ही सुशोभित हो रहे थे, जैसे मद की रेखाओं के प्रकट न होने पर भी भीतर से मदमस्त कोई श्रेष्ठ हाथी शोभा पाता है।

पदच्छेदः AI

सः	तद् (१.१)	He
न्यस्तचिह्नाम्	न्यस्त–चिह्न (२.१)	with insignia laid aside
अपि	अपि	even
राजलक्ष्मीम्	राजलक्ष्मी (२.१)	royal splendor
तेजोविशेषानुमिताम्	तेजस्–विशेष–अनुमित (२.१)	inferred from his exceptional majesty
दधानः	दधान (√धा+शानच्, १.१)	bearing
आसीत्	आसीत् (√अस् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	was
अनाविष्कृतदानराजिः	अनाविष्कृत–दान–राजि (१.१)	one whose line of rut-fluid was not manifested
अन्तर्मदावस्थः	अन्तर्–मद–अवस्था (१.१)	in an inner state of rut
इव	इव	like
द्विपेन्द्रः	द्विप–इन्द्र (१.१)	a lordly elephant

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
स	न्य	स्त	चि	ह्ना	म	पि	रा	ज	ल	क्ष्मीं
ते	जो	वि	शे	षा	नु	मि	तां	द	धा	नः
आ	सी	द	ना	वि	ष्कृ	त	दा	न	रा	जि
र	न्त	र्म	दा	व	स्थ	इ	व	द्वि	पे	न्द्रः
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect