संतानकामाय तथेति कामं
राज्ञे प्रतिश्रुत्य पयस्विनी सा ।
दुग्ध्वा पयः पत्रपुटे मदीयं
पुत्रोपभुङ्क्ष्वेति तमादिदेश ॥
संतानकामाय तथेति कामं
राज्ञे प्रतिश्रुत्य पयस्विनी सा ।
दुग्ध्वा पयः पत्रपुटे मदीयं
पुत्रोपभुङ्क्ष्वेति तमादिदेश ॥
राज्ञे प्रतिश्रुत्य पयस्विनी सा ।
दुग्ध्वा पयः पत्रपुटे मदीयं
पुत्रोपभुङ्क्ष्वेति तमादिदेश ॥
अन्वयः
AI
सा पयस्विनी संतानकामाय राज्ञे "तथा" इति कामम् प्रतिश्रुत्य, "पुत्र! मदीयम् पयः पत्रपुटे दुग्ध्वा उपभुङ्क्ष्व" इति तम् आदिदेश।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
संतानेति॥ सा पयस्विनी गौः। संतानं कामयत इति ह्यंतानकामः।
कर्मण्यण् (अष्टाध्यायी ३.२.१ ) तस्मै राज्ञे तथेति। काम्यत इति कामो वरः। कर्मार्थे घञप्रत्ययः। तं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञाय, हे पुत्र!मदीयं पयः पत्रपुटे पत्रनिर्मिते पात्रे दुग्ध्वोपभुङ्क्ष्व पिब इति तमादिदेशाज्ञापितवती। उपयुङ्क्ष्व इति वा पाठः॥
Summary
AI
That milk-giving cow, after promising the king who desired progeny his wish by saying "So be it," instructed him: "My son, milk my milk into a cup made of leaves and drink it."
सारांश
AI
संतान की इच्छा रखने वाले राजा को 'तथास्तु' कहकर नंदिनी ने आज्ञा दी कि वे पत्ते के दोने में उसका दूध निकालकर उसका सेवन करें।
पदच्छेदः
AI
| संतानकामाय | संतान–काम (४.१) | to the one desirous of progeny |
| तथा | तथा | So be it |
| इति | इति | thus |
| कामम् | काम (२.१) | the wish |
| राज्ञे | राजन् (४.१) | to the king |
| प्रतिश्रुत्य | प्रतिश्रुत्य (प्रति√श्रु+ल्यप्) | having promised |
| पयस्विनी | पयस्विनी (१.१) | the milk-giving cow |
| सा | तद् (१.१) | she |
| दुग्ध्वा | दुग्ध्वा (√दुह्+क्त्वा) | having milked |
| पयः | पयस् (२.१) | the milk |
| पत्रपुटे | पत्र–पुट (७.१) | into a cup of leaves |
| मदीयम् | मदीय (२.१) | my |
| पुत्र | पुत्र (८.१) | O son |
| उपभुङ्क्ष्व | उपभुङ्क्ष्व (उप√भुज् कर्तरि लोट् (आत्मने.) म.पु. एक.) | drink |
| इति | इति | thus |
| तम् | तद् (२.१) | him |
| आदिदेश | आदिदेश (आ√दिश् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | instructed |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| सं | ता | न | का | मा | य | त | थे | ति | का | मं |
| रा | ज्ञे | प्र | ति | श्रु | त्य | प | य | स्वि | नी | सा |
| दु | ग्ध्वा | प | यः | प | त्र | पु | टे | म | दी | यं |
| पु | त्रो | प | भु | ङ्क्ष्वे | ति | त | मा | दि | दे | श |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.