वत्सस्य होमार्थविधेश्च शेष-
मृषेरनुज्ञामधिगम्य मातः ।
ऊधस्यमिच्छामि तवोपभोक्तुं
षष्ठांशमुर्व्या इव रक्षितायाः ॥

अन्वयः AI मातः, (अहम्) वत्सस्य होम-अर्थ-विधेः च शेषम्, ऋषेः अनुज्ञाम् अधिगम्य, रक्षितायाः उर्व्याः षष्ठ-अंशम् इव, तव ऊधस्यम् उपभोक्तुम् इच्छामि ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) वत्सस्येति॥ हे मातः!वत्सस्य वत्सपीतस्य शेषम्। वत्सपीतावशिष्टमित्यर्थथः। होम एवार्थः। तस्य विधिरनुष्ठानम्। तस्य च शेषम्। होमावशिष्टमित्यर्थः। तव। ऊधसि भवमूधस्यं क्षीरम्। शरीरावयवाञ्च (अष्टाध्यायी ४.३.५५ ) इति यत्प्रत्ययः। पक्षिताया उर्व्याः षष्ठांशं षष्ठभागमिव। ऋषेरनुज्ञामधिगम्य उपभोक्तुमिच्छामि ॥

Summary AI King Dilipa addresses the cow Nandini as 'Mother,' saying, 'Having obtained the sage's permission, I wish to consume your milk that remains after feeding your calf and for the sacrificial rites. I desire to partake of it just as I, as a protector, am entitled to the sixth part of the produce of the protected earth.'

सारांश AI राजा ने निवेदन किया कि हे माता, बछड़े के पीने और हवन के बाद बचे हुए दूध को ही मैं ग्रहण करना चाहता हूँ, जैसे राजा सुरक्षित पृथ्वी के कर का छठा भाग ही लेता है।

पदच्छेदः AI

वत्सस्य	वत्स (६.१)	of the calf
होमार्थविधेश्च	होम–अर्थ–विधि (६.१)–च	and of the rite for the sacrificial offering
शेषम्	शेष (२.१)	the remainder
ऋषेः	ऋषि (६.१)	of the sage
अनुज्ञाम्	अनुज्ञा (२.१)	permission
अधिगम्य	अधिगम्य (अधि√गम्+ल्यप्)	having obtained
मातः	मातृ (८.१)	O Mother
ऊधस्यम्	ऊधस्य (२.१)	milk from the udder
इच्छामि	इच्छामि (√इष् कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.)	I wish
तव	युष्मद् (६.१)	your
उपभोक्तुम्	उपभोक्तुम् (उप√भुज्+तुमुन्)	to consume
षष्ठांशम्	षष्ठ–अंश (२.१)	the sixth part
उर्व्याः	उर्वी (६.१)	of the earth
इव	इव	like
रक्षितायाः	रक्षित (√रक्ष्+क्त, ६.१)	of the protected

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
व	त्स	स्य	हो	मा	र्थ	वि	धे	श्च	शे	ष
मृ	षे	र	नु	ज्ञा	म	धि	ग	म्य	मा	तः
ऊ	ध	स्य	मि	च्छा	मि	त	वो	प	भो	क्तुं
ष	ष्ठां	श	मु	र्व्या	इ	व	र	क्षि	ता	याः

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect