तस्याः प्रसन्नेन्दुमुखः प्रसादं
गुरुर्नृपाणां गुरवे निवेद्य ।
प्रहर्षचिह्नानुमितं प्रियायै
शशंस वाचा पुनरुक्तयेव ॥

अन्वयः AI नृपाणाम् गुरुः प्रसन्न-इन्दु-मुखः (सन्) तस्याः प्रहर्ष-चिह्न-अनुमितम् प्रसादम् गुरवे निवेद्य, पुनरुक्तया इव वाचा प्रियायै शशंस ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तस्या इति॥ प्रसन्नेन्दुरिव मुखं यस्य स नृपाणां गुरुर्दिलीपः प्रहर्षचिह्नैर्मुखरागादिभिरनुमितमभ्यूहितं तस्या धेनोः प्रसादमनुग्रहं प्रहर्षचिह्नैरेव ज्ञातत्वात्पुनरुक्तयेव वाचा गुरवे निवेद्य विज्ञाप्य पश्चात्प्रियायै शशंस । कथितस्यैव कथनं पुनरुक्तिः, न चेह तदस्ति। किंतु चिह्नैः कथितप्रायत्वात्पुनरुक्तयेव स्थितयेवेत्युत्प्रेक्षा ॥

Summary AI The great king, his face radiant like a clear moon, reported to his guru Vasishtha the cow's favor, which he had inferred from signs of her great joy. He then conveyed the same news to his beloved wife, Sudakshina, with words that seemed almost redundant, as his joy was already evident.

सारांश AI चंद्रमा के समान प्रसन्न मुख वाले राजा ने गुरु वसिष्ठ को गाय की कृपा का समाचार दिया और फिर हर्षित होकर अपनी पत्नी सुदक्षिणा को भी वह सुखद वृत्तांत सुनाया।

पदच्छेदः AI

तस्याः	तद् (६.१)	her
प्रसन्नेन्दुमुखः	प्रसन्न–इन्दु–मुख (१.१)	with a face like a clear moon
प्रसादम्	प्रसाद (२.१)	the favor
गुरुः	गुरु (१.१)	the great one (king)
नृपाणाम्	नृप (६.३)	of kings
गुरवे	गुरु (४.१)	to the guru (Vasishtha)
निवेद्य	निवेद्य (नि√विद्+णिच्+ल्यप्)	having reported
प्रहर्षचिह्नानुमितं	प्रहर्ष–चिह्न–अनुमित (२.१)	inferred from signs of great joy
प्रियायै	प्रिया (४.१)	to his beloved
शशंस	शशंस (√शंस् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	he told
वाचा	वाच् (३.१)	with speech
पुनरुक्तयेव	पुनरुक्त (३.१)–इव	as if redundant

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
त	स्याः	प्र	स	न्ने	न्दु	मु	खः	प्र	सा	दं
गु	रु	र्नृ	पा	णां	गु	र	वे	नि	वे	द्य
प्र	ह	र्ष	चि	ह्ना	नु	मि	तं	प्रि	या	यै
श	शं	स	वा	चा	पु	न	रु	क्त	ये	व

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect